RUIMTE IN DE MARGE
ASKV/STEUNPUNT VLUCHTELINGEN
Zomer 2007
Frederik Hendrikstraat 111 c 1052 HN Amsterdam tel: 020 6272408 fax: 020 4203208 e-mail: mailto:askv@dds.nl web: www.askv.nl
Redactioneel
Wachten,
wachten, wachten… tot het pardon
Vele vluchtelingen die mede het gezicht hadden gevormd van ‘De nacht van de vervanging’, bij manifestaties en in de media, zouden dan buiten het pardon vallen. Voor het ASKV was dit onverteerbaar. De toegankelijkheid tot medische zorg voor mensen zonder papieren schiet ernstig tekort. Voor dit probleem is de afgelopen tijd gelukkig enige aandacht, maar hoe is de medische zorg voor vluchtelingen die net in Nederland zijn aangekomen? Zijn thee drinkt hij niet op, maar de twintig euro neemt hij beleefd in ontvangst. Voor de Afrikaanse gelukzoeker tegenover me gaat het avontuur nu echt beginnen. ‘Op papier ziet het er best goed uit’ Volgens Gerd Beckers – Dokters van de Wereld – ligt het probleem niet zozeer bij de artsen, die vaak welwillend zijn, maar bij het krappe budget van ziekenhuizen voor de ‘dubieuze debiteuren’. 'De vogel zegt dat ik terug moet' Volgens de ene dokter is de Iraanse asielzoeker Faris kierewiet, volgens de psychiater op wiens advies men vaart is hij juist wilsbekwaam, zodat hij kan worden uitgezet. (alleen in papieren nieuwsbrief) Redactioneel
Geachte
lezer,
'Zo
lang wachten dat wortels aan de voeten schieten'
Deze
leus droeg een deelnemer aan de grote pardonmanifestatie in Den Haag met zich
mee. Een treffend beeld van de situatie waarin mensen zonder papieren zich
bevinden. Het verwoordt niet alleen het eindeloze wachten in gedwongen
passiviteit, waardoor je langzaam vastgroeit aan de vloer. Het geeft ook aan
hoe de mensen met het voortschrijden van de tijd steeds meer geworteld zijn
geraakt in de Nederlandse samenleving.
Tot
onze grote vreugde is er met het generaal pardon voor een grote groep mensen
een eind gekomen aan dit stagnerende wachten. Na al die jaren kunnen zij
eindelijk hun leven in eigen hand gaan nemen als volwaardig lid van onze
samenleving. Dat is een ongelofelijke opluchting, en sommigen moeten er nog erg
aan wennen. Nederland gaat open voor mensen met een verhaal. Een vluchtverhaal
vol ellende, trauma en geweld. Een verhaal dat nu een positief vervolg kan
krijgen. Maar het was ook het verhaal van Nederland. Met het pardon kan ons
land een paar zwarte bladzijden in haar geschiedenis eindelijk omslaan.
Toch
vallen er mensen buiten de boot. Mensen van wie het vluchtelingschap ten
onrechte miskend is. Of die afkomstig zijn uit een oorlogsgebied dat
lichtvaardig veilig is verklaard. Sommigen hebben het na hun afwijzing elders
in Europa geprobeerd en zijn naar Nederland teruggestuurd. Of ze konden de
verleiding niet weerstaan en zijn veroordeeld voor kleine
overlevingscriminaliteit. En wat te denken van degenen die zich met al hun
trauma's hebben schuilgehouden onder de meest schrijnende omstandigheden, uit
angst te worden opgepakt en teruggestuurd? Zij kunnen hun verblijf nauwelijks
aantonen. Juist zij hebben recht om eindelijk bescherming en rust te krijgen.
Hiermee
raken we aan een schaduwzijde van het pardonakkoord. De terugkeer van
uitgeprocedeerden zal krachtiger ter hand worden genomen. De
prestatiecontracten met de politie leiden al tot een systematisch aanhouden van
ongedocumenteerden. De capaciteit voor vreemdelingendetentie is drastisch
uitgebreid.
Zo
wordt het asielbeleid van de Nieuwe Vreemdelingenwet alsnog kritiekloos
gehonoreerd. En dat, terwijl er hard gewerkt wordt aan het verbeteren van
duidelijke tekortkomingen in de asielprocedure, waarvan velen de dupe zijn
geworden.
In
recente uitspraken van het Europese Hof is het extreme formalisme van het
Nederlandse asielbeleid veroordeeld en dat heeft de staat al gebracht tot
ingrijpende aanpassingen. Ook de voorspelbare partijdigheid in de uitspraken
van de Raad van State is door het Europese Hof aan de kaak gesteld. Hiermee
verliest het veelgehoorde het argument dat alle afgewezen asielzoekers een
eerlijke en zorgvuldige procedure hebben gehad en dat ze zonder gevaar terug
kunnen naar hun land, aan geloofwaardigheid.
In
deze nieuwsbrief doen we verslag van lopende projecten. Het ASKV blijft zich
immers inzetten voor afgewezen vluchtelingen.
Wachten, wachten, wachten… tot het pardon
Het ASKV is sinds 1998 actief voor het generaal pardon. De
afgelopen maanden is dit werk in een stroomversnelling geraakt. Met een aantal
organisaties hebben we op 4 november 2006 een grote manifestatie georganiseerd
op Het Plein in Den Haag. Dit was de afsluiting van de ‘Aftelcampagne voor het
generaal pardon’; samen telden we af tot de verkiezingen en de komst van de
nieuwe regering die het pardon eindelijk mogelijk moest maken.
Gelukkig is het pardon op de
politieke agenda gebleven, en was de eerste daad van de PvdA het mogelijk maken
van een pardon. De belangrijkste vraag is steeds gebleven: voor wie is het
pardon? In december 2006 zag het ernaar uit dat het pardon alleen zou gelden
voor de groep die onder de Projectgroep Terugkeer viel. Dat zijn degenen die
zich in Ter Apel hadden gemeld om mee te werken aan hun terugkeer.
VluchtelingenWerk had dit voorgesteld in een brief aan de Tweede Kamerleden.
Vele vluchtelingen die mede het gezicht hadden gevormd van de actie, bij ‘De
nacht van de vervanging’, bij manifestaties en in de media, zouden dan buiten
het pardon vallen. Voor het ASKV was dit onverteerbaar.
Expertmeeting 1
Uit contact met Tweede Kamerleden bleek dat zij geïnteresseerd
waren in de vraag voor welk generaal pardon er draagvlak was, om hoeveel
vluchtelingen het dan zou gaan, en hoe je het pardon vorm zou kunnen geven. We
hebben er daarom voor gekozen om op 9 januari 2007 een expertmeeting te
organiseren. Wetenschappers als Anton van Kalmthout en Carolus Grütters,
vertegenwoordigers van INLIA, Vluchtelingenwerk, de gemeenten Utrecht en
Amsterdam en advocaten praatten de Kamerleden bij en pleitten voor een
ruimhartiger pardon. Ook voor: degenen die veroordeeld zijn voor een klein
vergrijp, de MOB-ers (degenen die Met Onbekende Bestemming zijn vertrokken en
niet meer bekend zijn bij de IND) en voor degenen die niet veroordeeld zijn op
1F (oorlogsmisdaden), maar alleen beschuldigd.
Top van Onderop
Zondag 20 mei heeft het ASKV bij de ‘Top van Onderop’ van
het Nederlands Sociaal Forum een workshop georganiseerd over het generaal
pardon. Simon Bontekoning van de gemeente Amsterdam vertelde dat het pardon per
1 juli zal starten. Voor september zullen degenen die nog bij IND bekend zijn
een brief van de IND krijgen, met het aanbod van een verblijfsvergunning op
grond van het pardon. In deze periode kan geen aanvraag ingediend worden, er
worden ook geen brieven gestuurd waarin staat dat er geen vergunning wordt
verstrekt. Er rest dus niets dan afwachten naast de brievenbus.
Vanaf september kunnen aanvragen ingediend worden bij de
gemeente waar de vluchteling op dat moment verblijft, daarbij moet zo veel
mogelijk bewijs worden geleverd van het verblijf in Nederland. De gemeente
stuurt dan een brief naar de IND, met een verklaring dat zij wel (of niet)
gelooft dat de vreemdeling in Nederland was in 2006. De IND controleert daarna
alleen op contra-indicaties, waarna de IND beslist of een vergunning wordt
gegeven. De aanwezige advocate, Wilma Eusman, zei dat ze een bezwaar en beroep
gaat indienen wegens fictieve weigering, op deze manier wil ze toch
rechtsmiddelen aan kunnen wenden, hoe moeilijk de IND dat ook maakt door geen
afwijzingen te versturen.
De vluchtelingen die bij het ASKV komen en voor 1 april 2001
asiel hebben aangevraagd zijn op van de zenuwen. Enkelen vertelden bij de ‘Top
van Onderop’ hun verhaal.
De 19-jarige Meryem wil advocate worden, en heeft onlangs
een week stage gelopen bij een advocatenkantoor. Zij en haar zeven Koerdische
familieleden hopen allemaal te kunnen bewijzen dat ze steeds in Nederland zijn
gebleven met verklaringen van scholen en artsen. Moeilijker is dit voor mevrouw
Jesajan. Zij heeft steeds stiekem bij kennissen op asielcentra geslapen
en durfde niet naar de dokter te gaan. Zelfs toen ze op straat instortte en de
ambulance kwam, durfde ze niet mee. Voor degenen die zo onzichtbaar hebben
geleefd zal het moeilijk worden het verblijf in Nederland te bewijzen.
Expertmeeting 2
Het ASKV heeft op 4 juni 2007 een tweede expertmeeting
georganiseerd, samen met het LOS, en daarbij vooral gepleit voor de
Dublinclaimanten. Het is onaanvaardbaar dat zij buiten het pardon zouden
vallen. Deze groep was uitgeprocedeerd en moest Nederland verlaten. Dit heeft ze
gedaan, en vroeg asiel aan in bijvoorbeeld België. Daar werd ze niet
geaccepteerd, ze moest terug naar Nederland, omdat ze daar het eerst asiel had
gevraagd. Als Nederland de claim van België accepteerde, werden ze naar
Nederland uitgezet, meestal werden ze in vreemdelingenbewaring genomen, en als
het niet lukte om hen uit te zetten, werden ze op straat gezet. Deze groep
heeft alles gedaan wat van hen verlangd werd, ze moesten weg, gingen weg.
Nederland accepteerde de verantwoordelijk voor hen, en moet dit nu met het
pardon ook doen in plaats van deze groep erbuiten te laten vallen. Ook
familieleden van beschuldigden van oorlogsmisdaden vallen onterecht buiten het
pardon. Of dit wel terecht is voor degenen die van oorlogsmisdaden (1F) zijn
beschuldigd, zou eerst tijdens een rechtszaak moeten blijken. Hun familieleden
zouden zelfstandig een status moeten kunnen krijgen.
Helaas was de tweede expertmeeting minder succesvol dan de
eerste. Inmiddels is duidelijk dat veel van de vluchtelingen die wij kennen een
status zullen krijgen. Maar niet: Dublinclaimanten, de (kinderen van de) 1F-ers
en degenen die bij elkaar opgeteld meer dan een maand gevangenisstraf hebben
gekregen, ongeacht of dit te maken had met overlevingscriminaliteit. Bij het
ASKV komt een aantal Dublinclaimanten, families en alleenstaanden. Nu zij
erbuiten vallen, is het voor ons ongepast om de vlag uit te hangen en feest te
vieren.
Updates van alle ontwikkelingen rond het pardon zijn steeds
te vinden op de site www.pardonnu.nl
Voorbeelden van Dublinclaimanten
Een man uit Ivoorkust vroeg in 1998 asiel aan en werd
afgewezen. Hij deed een tweede asielaanvraag omdat de situatie in Ivoorkust
veranderd was. Hij bleek Dublinclaimant te zijn verklaard omdat hij drie dagen
in Parijs was geweest en daar een verklaring bij de prefect had getekend die
als asielaanvraag werd beschouwd, maar waarmee helemaal niks gebeurd is, geen
interview, geen beoordeling, niets. De rechter heeft in een andere procedure al
gezegd dat hij niet onder het pardon zal vallen. Hij was zes jaar in Nederland,
drie dagen in Parijs en daarna weer twee jaar in Nederland.
Dublinclaimanten vind je ook op AC Schiphol, vaak mensen uit
Iran, Irak, Syrië die familieleden hebben opgezocht in andere Europese landen.
Het moet verschil maken waarom en hoe lang je bent vertrokken, en ook hoe lang
je al in Nederland woont. Sommige Dublinclaimanten zijn al twintig jaar in
Nederland.
Op het ASKV-kantoor
De cliënten van het ASKV bellen, komen langs, mailen. Steeds
weer dezelfde vraag, weten jullie al iets meer? Elke keer kunnen we het kleine
stapje vooruit weer vertellen. ‘Op dit moment wordt het besproken in het
parlement.’ De meeste cliënten van het ASKV hebben wel een procedure lopen en
hoeven dus niets te doen. Afwachten of de IND hun een brief stuurt met daarin
het aanbod gebruik te maken van de pardonregeling. Dat is precies wat niemand
meer wil: wáchten.
Daarnaast zijn we met de groep die geen procedure meer heeft
lopen bezig de bewijslast voor 2006 rond te krijgen. In sommige gevallen valt
dit nog niet mee. Er is een groep die zo veel mogelijk in de schaduw van de
maatschappij heeft geleefd, en om die reden niet veel meer kan overleggen dan
verklaringen van particulieren. We hopen dat de gemeente bereid zal zijn ook
deze groep bij het pardon te betrekken.
Zeker voor de groep die gevolg heeft gegeven aan de oproep
van de Nederlandse overheid – ‘U dient Nederland onmiddellijk te verlaten’ – is
het een moeilijke tijd. Het feit dat ze hebben gedaan wat hen destijds werd
opgedragen lijkt op dit moment fataal. De Dublinclaimanten liggen uit het
pardon.
Binnen Amsterdam is er regelmatig overleg tussen gemeente,
Stichting Vluchtelingenwerk Amsterdam en de WOU over de uitvoering van het
pardon binnen Amsterdam. De uitvoering van het pardon wordt net als de regeling
zelf stapje voor stapje concreter.
Vanaf 2 juli wordt er in de Zuiderkerk een loket geopend
waar mensen terecht kunnen met vragen over de pardonregeling. De
pardonkandidaten uit Amsterdam worden hier geholpen met het onderbouwen van hun
aanvraag.
Openingstijden Pardonloket
Amsterdam
10.00
tot 16.00 uur
Adres: Zuiderkerk
Zuiderkerkhof 72
1011 WB Amsterdam
Tel: 020-5522400
postbus:
15800, 1001 NH Amsterdam
e-mail: pardonloket@amsterdam.nl
web: www.amsterdam.nl
De toegankelijkheid tot medische zorg voor mensen zonder
papieren schiet ernstig tekort. Voor dit probleem is de afgelopen tijd gelukkig
enige aandacht, maar hoe is de medische zorg voor vluchtelingen die net in
Nederland zijn aangekomen?
Het ASKV heeft het project MAPP opgezet vanwege een gebrek
aan aandacht voor de psychische toestand van pas aangekomen vluchtelingen. Bij
de beoordeling van het asielverzoek draait alles om geloofwaardigheid. Er is
onvoldoende aandacht voor het feit dat mensen met psychische klachten niet
altijd in staat zijn om goed te verklaren. Het gevolg is dat vluchtverhalen
soms ten onrechte als ongeloofwaardig worden bestempeld, waardoor mensen op
straat terechtkomen of gevangengezet worden, met alle gevolgen van dien. Sinds
een jaar organiseert het MAPP psychologische onderzoeken zodra vluchtelingen in
Nederland aankomen. En met succes. In het project wordt haarscherp duidelijk hoe
het is gesteld met de medische zorg voor pas aangekomen vluchtelingen.
Vluchtelingen en gezondheid
De groep pas aangekomen vluchtelingen is klein. Het aantal
asielaanvragen was in 2006 in totaal 5.850. De meest voorkomende herkomstlanden
zijn Somalië, Soedan, Irak, Burundi, Iran, Azerbeidzjan en Armenië. Dat
medische opvang nodig is moge duidelijk zijn. Velen komen uit oorlogsgebied,
hebben onvoorstelbare ontberingen doorstaan, hebben huis en haard verlaten en
zijn naasten verloren. Sommigen zijn gemarteld en bijna allemaal hebben ze een
langdurige en zware reis achter de rug. Verstopt in een vrachtauto of boot.
Lange nachtelijke tochten om illegaal grenzen over te steken. Angst,
onzekerheid, verdriet. En niet te vergeten het schrikbarend aantal vrouwen dat
slachtoffer wordt van vrouwenhandel. Bij de groep pas aangekomen vluchtelingen
is vaak sprake van wonden en andere fysieke klachten. Uit het MAPP-project
blijkt dat bij een fors aantal asielzoekers dat door de rechtshulpverlening
wordt aangemeld sprake is van ernstige psychische problemen, waarvoor directe
behandeling vaak is geïndiceerd.
Krijgen deze mensen medische zorg en behandeling? Het
antwoord is NEE en dit heeft verstrekkende gevolgen.
Medische zorg in Ter Apel
Ongeveer tweederde van alle pas aangekomen vluchtelingen
worden naar Ter Apel gestuurd om de snelle procedure in het aanmeldcentrum te
doorlopen. Ze komen voor een aantal weken terecht in een Tijdelijke
Noodvoorziening (TNV): een caravanpark vlak achter het aanmeldcentrum. De
voorzieningen zijn sober; uitgangspunt is het bieden van bed en brood. Er is
een medische dienst, maar haar taak is minimaal. Zij is verantwoordelijk voor
de tuberculose-screening en het bieden van ‘medisch noodzakelijke’ zorg. In
tegenstelling tot andere asielzoekerscentra vindt er geen standaard-intake
plaats. Uitgangspunt is dat vluchtelingen met medische problemen zich zelf
moeten melden op het spreekuur. Een verpleegkundige beslist dan of
doorverwijzing naar een huisarts nodig is. Er wordt zo min mogelijk doorverwezen
naar een specialist en behandeling wordt niet opgestart. Het komt voor dat
mensen met fysieke of psychische klachten in de periode in de TNV helemaal niet
bij de medische dienst terechtkomen.
Medische toestand en de asielprocedure
De IND en de medische diensten hanteren een strikte
scheiding tussen medische aspecten en de juridische asielprocedure. De medische
dienst houdt alles wat misschien met de asielprocedure te maken heeft
angstvallig op afstand. De IND maakt in specifieke situaties gebruik van
medisch onderzoek. Zoals DNA-onderzoek om bij gezinshereniging familiebanden te
controleren. Of het omstreden leeftijdsonderzoek bij alleenstaande minderjarige
asielzoekers. Tegelijkertijd wordt er geen rekening gehouden met de psychische
toestand bij het horen van asielzoekers, en littekens van marteling worden niet
gedocumenteerd.
Niet doorvragen bij psychische problemen
Omdat de IND en de medische dienst
geen onderzoek doen naar de psychische toestand van asielzoekers, stuurt het
MAPP een psycholoog of psychiater naar de TNV als VluchtelingenWerk signaleert
dat er mogelijk sprake is van psychische klachten. De psycholoog onderzoekt of
er sprake is van psychische klachten die interfereren met het vermogen om goed
te kunnen verklaren tijdens de asielprocedure. Het blijkt dat vooral de mensen
die er het ergst aan toe zijn worden aangemeld bij het MAPP. Deelnemende
psychologen en psychiaters stellen vaak ernstige klachten vast, die samenhangen
met een posttraumatische stressstoornis, angst, depressie, maar ook waanbeelden
en gevaar voor suïcide. We hadden verwacht dat de medische dienst stond te
springen om informatie van de psycholoog of psychiater, omdat het belangrijke
informatie is bij het bieden van de juiste zorg. Het tegendeel is gebleken: ze
willen er niks van weten. Ze zeggen dat mensen eerst tot rust moeten komen, dat
het onverstandig is om psychische problematiek te onderzoeken omdat je niet
weet wat je teweegbrengt. En ze zeggen óók: met doorvragen schep je de
verwachting dat iemand in Nederland kan blijven en behandeld kan worden voor de
klachten, en dat is allerminst zeker. Dat laatste is waar: de helft van de
asielverzoeken wordt in de snelle procedure in het aanmeldcentrum binnen 48 uur
afgewezen en de mensen worden op straat gezet met het verzoek om Nederland
binnen 24 uur te verlaten. Maar het is toch onbegrijpelijk dat, omdát de helft
van de mensen over een paar weken op straat belandt, de verantwoordelijke
medici liever niet willen weten wat er aan de hand is? Want op straat is de
toegang tot medische zorg helemaal problematisch. Maar wat de houding van IND
en medische dienst vooral onbegrijpelijk maakt, is dat er mensen
uitgeprocedeerd raken juist ómdat er geen aandacht is voor de medische
toestand.
Documentatie van littekens door marteling
Behalve dat het vluchtverhaal van vluchtelingen met
psychische klachten soms ten onrechte als ongeloofwaardig wordt afgedaan,
worden littekens niet erkend als bewijs voor ondergane martelingen. Het
litteken kan volgens de IND net zo goed het gevolg zijn van een ongeluk. De
medische onderzoeksgroep van Amnesty International is gespecialiseerd in het
aantonen van het verband tussen littekens en ondergane martelingen. De
rapportages van de Amnesty-artsen spelen vaak een doorslaggevende rol in
herhaalde asielprocedures, maar er komen slechts heel weinig mensen bij Amnesty
terecht. Wat zou er een hoop ellende voorkomen kunnen worden als de littekens
al voor de snelle procedure worden gedocumenteerd. De medische dienst ziet dit
echter niet als haar taak. Sterker nog, het komt voor dat mensen met enorme
wonden als gevolg van ondergane martelingen niet eens door de medische dienst
gezien worden. En als verwondingen wel gezien worden, zijn deze constateringen
van de verpleegkundige niet beschikbaar voor VluchtelingenWerk of de advocaat.
Kortom, vluchtelingen worden na aankomst in Nederland niet
goed opgevangen, terwijl juist deze groep te kampen heeft met ernstige medische
en psychische klachten. Er vindt niet standaard een medische intake plaats,
naar psychische klachten wordt niet gevraagd omdat dit valse verwachtingen zou
scheppen over de toegang tot Nederland, de medische dienst van de TNV weet
liever niet wat er aan de hand is met de mensen die binnen een paar weken op
straat gezet zullen worden. Dit is heel ernstig, maar bizar is het dat
vluchtelingen ten onrechte worden afgewezen, juist omdát medische informatie
buiten de procedure wordt gehouden.
Toenemende kritiek
Maar er is hoop. Het MAPP brengt voor deze groep
vluchtelingen de psychische problemen in beeld en vestigt met succes de
aandacht op de noodzaak van deskundig psychologisch onderzoek. Er is al jaren
kritiek van mensenrechtenorganisaties, asieladvocaten en van de Landelijke
Commissie Medische Aspecten van het Vreemdelingenbeleid. Maar de kritiek wordt heviger
en komt nu ook uit internationale hoek. Zeer recent (mei 2007) heeft het VN
Comité Against Torture zich uitgesproken over de beperkte mogelijkheden voor
asielzoekers om hun asielverzoek in de versnelde AC-procedure te onderbouwen.
Ook wordt het belang van de documentatie van gevolgen van marteling (volgens
het door de VN erkende Istanbul-protocol) niet voldoende erkend. Hierdoor
bestaat het risico dat mensen worden teruggestuurd naar landen waar ze
gemarteld kunnen worden. En daarmee zou Nederland zich schuldig maken aan
schending van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en Fundamentele
Vrijheden. Over vier jaar moet Nederland rapporteren wat met deze kritiek is
gedaan.
Zal de medische dienst die pas aangekomen vluchtelingen
opvangt eindelijk haar verantwoordelijkheid nemen? Zal de IND gedwongen worden
om de oogkleppen af te doen? Het MAPP zal het nauwgezet volgen.
Vreemde zaken
Zijn thee drinkt hij niet op, maar de twintig euro neemt hij
beleefd in ontvangst. Voor de Afrikaanse gelukzoeker tegenover me gaat het
avontuur nu echt beginnen.
Ik heb zijn dossier zorgvuldig bekeken. Speurwerk en
internetonderzoek, telefonades en het aanschrijven van adressen volgden. Het
heeft niet gebaat. We hebben inlevend en analyserend gesproken. Maar elke weg
naar gelegaliseerd verblijf is versperd. Hij is vakkundig 'uitgeproduceerd'.
Jazeker, hij zal waardig vertrekken. Hij toont begrip voor
mijn onmacht en dankt me voor de steun, zo beschaafd is hij wel. Maar de
eerdere schijn van gelijkwaardigheid slaat me keihard in het gezicht. En die
wellevendheid kan ook bang ongeloof zijn: dat het zo afloopt kan toch niet waar
zijn, dat moet toch wel een grap zijn? Ik breng nog uit dat we allebei het
slachtoffer zijn van hetzelfde systeem, maar dat is schandalig en belachelijk.
En het rare is: niet hij, maar ik ben degene die aan menselijkheid verliest.
Niet elke cliënt is zo gedwee. Dan wordt er gevleid en
gesmeekt of op hoge toon gedoceerd over mensenrecht. Ik snap ook wel dat je
grond onder je voeten nodig hebt, 's nachts een kussen onder je hoofd en
misschien iets in je maag om te kunnen bestaan. Maar ook al staat de
schoolvertelling over de gekliefde mantel van Sint-Maarten me helder voor de
geest, ik neem de cliënt straks niet mee naar huis. Er zijn immers grenzen.
Tja, die grenzen. Wat van mij is kan nu eenmaal niet van een
ander zijn. De immigratiewetten onderstrepen dat keer op keer. Zo regelen we de
toegang tot dit land en alles wat er ligt opgehoopt. De buit van gevaarlijke
zeetochten die de grootsheid van ons verleden uitmaken. Pakhuizen vol koloniale
waar, die we met het bloed in onze handen aan de barre natuur ontrukt hebben.
De zoemende goudstaven in de kelders van de Nationale Bank. Daarmee zijn grote
infrastructurele werken bekostigd die de nieuwe tijd hebben ingeluid. Maar
vooral de onstoffelijke vrucht van dit alles, de sociale samenhang, de
verzorgingsstaat, het recht voor allen, maakt ons land tot wat het is. Een land
om trots op te zijn, een aardig volk met een open geest, voor wie geld heeft.
Dat alles moet geducht tegen indringers en kapers beschermd worden.
Toen ik mijn cliënt nog wat te geven had, was dat een
prettig gevoel. Veel moeite kostte het niet, een kamertje was vrij en het
budget lag klaar. Bovendien was er een interessant dossier te lezen, boeiend
onderzoek te doen naar de achtergronden, met netwerken ter plaatse te bellen en
naar bewijsstukken te hengelen. Hard werken, dat wel. En daarbij een keer een
tandarts regelen, een incasso van het ziekenhuis beantwoorden. Maar het breekijzer
in zijn deplorabele status krijgen en die opkrikken naar een fijne
verblijfsvergunning, dat was onbegonnen werk. En daarmee diende zich, aan het
eind van de weg gekomen, het ongemak aan. De grens tussen mijn
gehospitaliseerde leventje en de rauwheid van zijn toekomst schuurde. Opeens
was ik weer onmiskenbaar een bewoner van mijn land.
Sommige landgenoten kan ik verwijten dat ze een genadeloos
beleid voeren. De mispunten streven een misselijke vorm van apartheid na en
zien het belang van de eigen soort als hoogste goed. Op momenten van woede en
frustratie wens ik dat de door hun onbezonnen verspilling veroorzaakte
zeespiegelstijging al een feit is en ze uitgeput de stranden op moeten kruipen
en om toelating moeten smeken. Dat zal ze leren. Maar met die gerieflijke
wraakfantasieën kom ik niet ver. Waar heb ik het over! Al ben ik niet zelf met
de hellebaard of de donderbus op rooftocht gegaan, ik profiteer er niet minder
om. Geboorterecht, nietwaar. Nationaliteit.
Maar hoe werkt het dan? Ik ben zo benieuwd naar de logica
van deze verhoudingen. Hoe kan ik nou meer rechten hebben dan een ander? Want
die baggermolen blijft maar draaien. Op het hoogste punt blubbert de buit mijn
pakhuis binnen. In het land daarginds ontstaat een diepe kuil. En wanneer mensen
hier bescheiden aankloppen omdat het daar niet meer te harden is, zijn we in
alle staten en is het huis te klein.
Neem mijn uitgestoten cliënt. Nee,
een politicus kun je hem niet noemen. Maar er is wel iets bijzonders gaande in
zijn land. Een zeer gerenommeerd westers bedrijf, ja een bedrijf uit ons eigen
land, een onmisbare pijler van onze economie, exploiteert de bodemschatten die
zo overvloedig aanwezig zijn in de geboortestreek van mijn cliënt. Met het
wettige regime zijn lucratieve contracten afgesloten, opgesteld door handige
juristen.
Goed beschouwd was het een koopje.
Men draagt een percentage af aan de regering en daarmee kan het bedrijf zijn
gang gaan.
In het leefgebied van de cliënt heeft de exploitatie helaas
wat negatieve gevolgen. Watervervuiling, landonteigening, vernietiging van de
lokale economie. Gecompenseerd wordt de bevolking niet. Alle contractuele
betalingen vloeien in de zakken van de elite, een wijdvertakte familie die zich
wentelt in luxe en het land laat verkommeren. Protesten uit de regio hebben
geleid tot verbod op demonstratie en politieke organisatie. De terreur van
veiligheidsagenten drijft de pest in de sociale structuur. De inkomsten uit de
concessies worden gebruikt om de middelen en de logistiek van de repressie te bekostigen.
Mijn cliënt kwam in ernstige moeilijkheden en zag zich
genoodzaakt te vertrekken. Hij maakte de enorme reis in een bootje gebouwd van
een lucifer, een speld en een elastiekje. Sinds de afwijzing van zijn
asielverzoek wordt hij beschouwd als een indringer die het op onze welvaart en
sociale voorzieningen gemunt heeft.
Ach, misschien is het idee van rechtvaardigheid een product
van cultuur, een illusie in een gedachtenwolk. Misschien is recht niet zo'n
verheven iets. Wie wat wil, of moet, trekt ten strijde. De winnaar slokt de
verliezer en al het zijne op en klaar is de rechtsorde. Geen andere
rechtvaardiging hier dan die van de ezelskaak, de geweerloop of het
wurgcontract. Mededogen en moraal gedijen pas in de warmte van het eigen nest
en binnen de geborgenheid van de eigen soort. Maar tegen de buitenwereld zijn
alle middelen geoorloofd.
Dat moet je inderdaad concluderen, als je ziet dat met
beleggingen in de wapenindustrie de gerieflijkheid van onze al zo welgestelde
oude dag nog wat wordt opgekrikt. Hier moet het wel gaan om een belang, zo
nijpend en urgent dat het ons dwingt heen te stappen over de effecten van de
clusterbommen en landmijnen in landen waar medische zorg en bestaansmiddelen
ontbreken. Gelukkig bieden onze voortreffelijke voorzieningen een klimaat
waarin we ons goed van die boze werkelijkheid kunnen afsluiten. Bovendien
vragen de grote gebeurtenissen in de wereld van cultuur en amusement (dat zoals
altijd in oorlogstijd hoogtij viert) de volle aandacht. Laat die vervelende
asielzoekers maar de moed hebben om te vechten voor verandering in hun eigen
land. Een verstandige investering is het overigens wel, die wapenindustrie,
want er zijn altijd wel conflicten waar indringers en rebellen of vijanden van
de internationale orde bestreden moeten worden.
De eigenlijke strijd lijkt trouwens te worden aangejaagd op
de beursvloeren, aan boord van luxueuze plezierjachten, op exuberante feesten
met veel luipaardbont en juwelen. In die ambiance bevechten de reuzen van de
wereldmarkt elkaar om de beste posities op de apenrots. Zonder de systematische
inperking van mensenrechten in de uithoeken van de wereld zouden ze daarvoor
zeker de middelen niet hebben.
Ondertussen heeft in de zaak van mijn aardige cliënt het
recht zijn loop gehad. Jammer genoeg is hij er hier niet beter aan toe dan
thuis, waar repressie tenminste nog een gezicht heeft. Voordat hij het
niemandsland in slentert staat hij, schijnbaar doelloos, nog een tijdje in het
portiek. Dan stapt hij, ontdaan van de meest elementaire rechten, de open
gevangenis van de straat binnen, waar hij blootgesteld zal zijn aan alle
strategieën van uitroken en uithongeren die de rechtstaat heeft kunnen
bedenken. Maar misschien is ook daarin een bestaan mogelijk.
‘Op papier ziet
het er best goed uit’
Een man van bijna zeventig, uitgeprocedeerd en nu zonder
papieren in Nederland, zit op het kantoor van het ASKV. Hij kampt al maanden
met ernstige prostaatproblemen. Hij wordt doorverwezen naar een uroloog, maar
bij aankomst in het ziekenhuis wordt hem verteld dat hij eerst 240 euro moet
betalen voordat hij de specialist kan zien…
Hij is maar een van de naar schatting 112.000-165.000 mensen
zonder geldige verblijfspapieren in Nederland, waaronder veel
(uitgeprocedeerde) asielzoekers. Toegang tot medisch noodzakelijke zorg is voor
deze groep verre van vanzelfsprekend, ondanks het feit dat zij hier wettelijk
recht op hebben. Sinds het invoeren van de Koppelingswet in 1998 kunnen mensen
zonder papieren zich niet meer verzekeren tegen ziektekosten. Hierdoor zijn zij
aangewezen op de Regeling Stichting Koppeling voor eerstelijnszorg en op de
Beleidsmaatregel Dubieuze Debiteuren voor de tweedelijnszorg als zij de zorg
niet zelf kunnen betalen. Maar... hiervan moeten zowel zij als hulpverleners
wel op de hoogte zijn. Dit is vaak niet het geval: in de eerste drie maanden
van 2007 registreerde Dokters van de Wereld 31 meldingen waarbij medische hulp
werd geweigerd aan ongedocumenteerden.
Dokters van de Wereld over de toegang tot zorg voor
ongedocumenteerden in Nederland.
Dokters van de Wereld (DvdW) is in 1997 opgericht als
Nederlandse tak van de internationale humanitaire hulporganisatie Medicins du
Monde. Voornamelijk bekend vanwege hun werk in ontwikkelingslanden, vinden zij
dat ook in Nederland toegang tot gezondheidszorg niet probleemloos verloopt.
Volgens Gerd Beckers, tropenarts en coördinator van het project medoc, zijn er veel mensen die ondanks
wettelijke verplichtingen van de overheid nog steeds tussen wal en schip
vallen. Daarom zet DvdW zich in om de bestaande middelen beter te benutten. Hij
benadrukt dat, in tegenstelling tot andere Europese landen waar Medicins du
Monde directe zorg verleent, in Nederland de nadruk ligt op het naleven van
bestaande wetten. DvdW analyseert waar de knelpunten liggen in de toegang tot
zorg en koppelt dit terug naar de overheid door middel van lobby en advocacy
[voorspraak, verdediging, red.]. Ook probeert DvdW informatie te verstrekken,
zowel aan ongedocumenteerden zodat zij zich bewust worden van hun rechten en
hun problemen naar voren durven te brengen, als aan (huis)artsen en
verloskundigen om bij hen meer draagvlak te verwezenlijken.
De ervaring van hulpverleners, ook bij het ASKV, wijst uit
dat er voor ongedocumenteerden met gezondheidsklachten veel drempels bestaan bij
het verkrijgen van zorg. Medisch noodzakelijke zorg moet in Nederland altijd
worden verleend, maar veel ongedocumenteerden weten dat niet. Door hun angst en
onwetendheid is een bezoek aan een huisarts voor hen niet vanzelfsprekend. Ze
zijn bang dat een zorgvraag automatisch hoge kosten met zich meebrengt, en als
de dood om opgepakt te worden. Hierdoor ontstaat uitstelgedrag: mensen zijn
vaak al ernstig ziek tegen de tijd dat zij bij een dokter komen. Ook stuiten
mensen op weerstand bij artsen, voor wie onverzekerde geen aantrekkelijke
patiënten zijn. Zij brengen immers extra administratie en tijdrovende
onderhandelingen met zorgverzekeraars met zich mee. Vaak moeten er
hulpverleners aan te pas komen om mensen langs de bureaucratische barrières te
loodsen.
Bij een ziekenhuis is het vaak nog moeilijker toegang te
krijgen. Veelal is dit een kwestie van financiën: een ziekenhuisbezoek is duur,
de bedragen zijn gewoon niet haalbaar voor mensen die zonder papieren proberen
te overleven in Nederland. Bij DvdW zijn veel voorbeelden bekend waar dit tot
schrijnende situaties heeft geleid. Een zwangere mevrouw die moet betalen voor
haar eerste controle, een kind doorverwezen naar een oogarts omdat hij niet
goed op het bord kan kijken moet voor het consult betalen, een patiënte met een
knobbel in haar borst wordt verteld dat een röntgenfoto ook later zou kunnen...
Volgens Gerd Beckers ligt het probleem niet zozeer bij de
artsen, die vaak welwillend zijn, maar bij het krappe budget van ziekenhuizen
voor de ‘dubieuze debiteuren’, waardoor bijvoorbeeld een kno-arts wel wil
opereren, maar de ziekenhuis geen operatiekamer ter beschikking wil stellen.
Een arts moet de enige zijn die beoordeelt of zorg noodzakelijk is, niet de
financiële administratie van een ziekenhuis. Wel pleit hij ervoor dat artsen
vaker aan de bel trekken. Zij moeten in de toekomst vaker aangeven dat huidige budgetten onvoldoende
toereikend zijn om medisch noodzakelijke zorg te kunnen verlenen.
‘Een medisch document medoc voor ongedocumenteerden’
Verbeteren van toegang tot zorg en continuïteit van zorg:
met dit doel voerde Dokters van de Wereld van juni 2005 tot en met december
2006 het pilotproject ‘Een medisch document medoc voor ongedocumenteerden’ uit in Amsterdam. Dit jaar gaan zij hiermee verder op
landelijk niveau. Het medoc is
een compact medisch dossier in zakformaat, waarin persoonlijke en medische
gegevens van de ongedocumenteerde worden opgenomen. Het vermindert de
taalbarrières en maakt het vaak complexe verhaal inzichtelijk. Met het medoc krijgen de ongedocumenteerden
bovendien informatie over het Nederlandse zorgsysteem en hun rechten en
plichten, zodat zij zelfstandiger worden. De honderdvijftig mensen die het
document inmiddels gebruiken, zeggen zich inderdaad zekerder te voelen bij het
vragen om zorg. De hoop en verwachting is dat mensen, gesterkt door het medoc, hun gezondheid niet verwaarlozen
en zo kansen op gezondheidsschade minimaliseren. In samenwerking met
migrantenorganisaties en migrantenkerken hoopt DvdW binnen korte tijd nog veel
meer ongedocumenteerden te bereiken. De belangstelling bij de doelgroep is in
ieder geval groot: op het Sing4life-festival, op 12 mei in Amsterdam Zuidoost,
stonden mensen letterlijk in de rij. De looptijd van het project is drie jaar.
Zorg voor
Rozita
In Haarlem
vond een kort geding plaats van de ouders van de vijfjarige Rozita tegen het
Kennemer Gasthuis in Haarlem. Het ziekenhuis heeft het meisje zonder
verblijfsvergunning medisch noodzakelijke zorg geweigerd omdat ze er niet voor
kon betalen. Rozita is – onder begeleiding van Dokters van de Wereld en de
Haarlemse steunorganisatie Stem in de Stad – in dialoog met het ziekenhuis
gegaan, maar dat leverde geen zorg voor haar op. Nu heeft ze het ziekenhuis
aangeklaagd. De rechter is van mening dat Rozita de zorg moet krijgen. Er moet
wel een betalingsregeling getroffen worden. Een particulier heeft nu de
rekening overgenomen.
Meer informatie via: medoc@doktersvandewereld.org
Vrouweneetcafé
Vrouwen zonder verblijfsvergunning leiden vaak een
geïsoleerd bestaan en willen graag andere vrouwen ontmoeten: vrouwen die in
dezelfde situatie verkeren en tegen dezelfde problemen aanlopen en vrouwen met
juist een heel ander leven. Het eetcafé biedt de mogelijkheid om bij elkaar te
komen. Voor de gezelligheid en om informatie en tips uit te wisselen. Elke
bijeenkomst kookt een andere groep vrouwen, en iedereen die wil kan zich
hiervoor bij ons opgeven.
Het vrouweneetcafé is elke laatste zaterdag van de maand in
OT301 in Amsterdam. Vanaf 18.00 uur is iedereen welkom. Rond 19.00 uur is er
(vegetarisch) eten en vanaf 20.00 uur volgt het informatieve deel van de avond
met een gastspreekster, film of discussie – afhankelijk van de wensen en
behoeftes van de vrouwen die komen. Kom ook en neem je vriendinnen en kinderen
mee!
Adres:
De Peper, het restaurant van de oude filmacademie, Overtoom 301, in Amsterdam.
(tram 1 en 6, halte Jan Pieter Heijestraat).
Lees
verder: www.askv.nl en www.svzv.nl
Het
vrouweneetcafé is een initiatief van het ASKV en de Steungroep Vrouwen zonder
Verblijfsvergunning.
Kookboek
vrouweneetcafé
Bezoeksters van het vrouweneetcafé weten het waarschijnlijk
al: er komt een vrouweneetcafékookboek. Niet om thuis ook voor vijftig tot
zestig vrouwen te kunnen koken, wel om iets meer te lezen en te zien van de
vrouwen die het eetcafé bezoeken. Hun achtergronden en vooral hun eetverhalen:
van wie hebben ze leren koken, wat werd er vroeger thuis gegeten en hoe bereid
je dat? Welke kruiden en ingrediënten kent hun keuken nu? En leren ze hun
kinderen ook koken?
Het kleurrijke boek met tien tot vijftien vrouwenportretten
en onverwachte recepten is nog helemaal in voorbereiding. De eerste interviews
zijn afgenomen, er ligt een hele stapel recepten klaar, fotografe Elsbeth
Tijssen heeft portretten gemaakt bij de vrouwen thuis en ontwerpster Danusia
Schenke zal voor een bijzondere vormgeving zorgen. We verwachten dat het boek
medio 2008 te koop is bij het vrouweneetcafé, via het ASKV en bij enkele
Amsterdamse boekhandels.
Steun het werk van ASKV/Steunpunt Vluchtelingen
Beste
donateurs,
Bij dezen willen we alle donateurs van het ASKV bedanken
voor hun financiële en materiële ondersteuning. Dankzij u kunnen we ons werk
doen en vluchtelingen daadwerkelijk helpen. Door het toenemende werk lopen de
kosten ook op. We kunnen nieuwe donateurs goed gebruiken. Dus hebben we een
verzoek.
We vragen mensen onze donateurskaart te verspreiden. Als u
hieraan wil mee werken kunt u contact opnemen met het secretariaat en deze
kaarten aanvragen.
Cocktails
drinken voor het ASKV
Elke dinsdagavond vanaf 22.30 uur organiseert Vrankrijk, een
alternatief café gelegen aan de Spuistraat 216 in Amsterdam, een cocktailbar.
De opbrengst is bestemd voor onze cliënten. Kom eens langs en drink een
cocktail.
Wie
wil ons helpen vluchtelingen te helpen?
Wij zoeken op korte termijn flinke vrijwilligers die twee
dagená per week ons team willen versterken met: hulpverlening, actievoeren,
Nederlandse les, publiciteit en praktische zaken. Word je ook zo kwaad om het
vluchtelingenbeleid in Nederland en Europa? Neem dan snel contact op. Tot
ziens.
Voor
kleding en huisraad houden wij ons van harte aanbevolen
Word
donateur
Het ASKV zet zich sinds 1987 in voor de belangen van
afgewezen vluchtelingen. Dankzij de steun van donateurs kunnen we onze cliënten
gedurende hun procedure ondersteunen met legeskosten,huisvesting en het
hoogstnodige levensonderhoud. Tevens voeren wij actie om de situatie van
vluchtelingen onder de aandacht te brengen.
Wat
krijgt u ervoor terug?
U ontvangt periodiek onze nieuwsbrief Ruimte in de Marge
waarin we verslag doen van onze werkzaamheden en over de situatie van
vluchtelingen in Nederland.
Het ASKV is een erkende vrijwilligersorganisatie met
fondswervende mogelijkheden. Daarmee is uw gift aftrekbaar van de belasting. U
wordt op de hoogte gehouden van onze acties, manifestaties en bijeenkomsten
Voor meer informatie over het ASKV
Tel 020 6272408
e-mail askv@dds.nl
Zie ook www.askv.nl
Gironr. 7913334 tnv stichting ASKV in Amsterdam
----------------------------------------------------------------------------------------------------------- Ik word
donateur
Ik ondersteun het ASKV
met een doorlopende machtiging tot wederopzetting van :
Є 5,- per maand eenmalige machtiging van: Є __
Є 10,- per maand Ik wil graag jullie
nieuwsbrief ontvangen
Є ___ per maand per
e-mail per post
U kunt het bedrag altijd binnen 30 dagen terug laten boeken.
Naam
……………………………………………………………………………………….
Adres
………………………………………………………………………………………..
Postcode
……………………Woonplaats………………………………………………...
Rekeningnr.
| | | | | | | | | | | |
Tel.
(evt) …………………….. E-mail (evt):
……………………………………………..
Handtekening ……………………………………………………………………………….. -----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Colofon
Stichting ASKV/Steunpunt
Vluchtelingen zet zich in voor de belangen van vluchtelingen.
We houden ons bezig met
individuele hulpverlening aan afgewezen asielzoekers en voeren actie voor een
menswaardig asielbeleid.
Op zoek naar ‘ruimte in de
marge’ probeert het ASKV vluchtelingen te helpen.
Redactie: Bas Baltus, Petra
Schultz, Aafke van Hoof
Aan deze nieuwsbrief werkten
mee:
Jess Bowring, Tiny van Dijk,
Petra Pannekoek Alice Beldman
Voor vragen en advies kunt u
terecht bij:
ASKV/Steunpunt Vluchtelingen
Frederik Hendrikstraat 111 c
1052 HN Amsterdam
Tel: 020 6272408 / 4205670
Fax: 020 4203208
E-mail: mailto:askv@dds.nl
Website: www.askv.nl
Voor Giften:
Gironummer: 7913334 t.n.v.
Stichting ASKV in Amsterdam |