ASKV/STEUNPUNT VLUCHTELINGEN

Herfst 2008

Frederik Hendrikstraat 111 c 1052 HN Amsterdam tel: 020 6272408 fax: 020 4203208 e-mail: askv@dds.nl web: www.askv.nl

Buscampagne voor ‘Grensgevallen’ van start

We zullen met de afgewezen ‘Grensgevallen’ in een bus door het land reizen. We halen hen op bij stadhuis, school, sportclub, vluchtelingenorganisatie of bij de vrienden en buren die hen steunen.

Pardon, ik ben aan het werk

Nu mensen eindelijk in Nederland mogen blijven kunnen ze hun leven weer oppakken. Maar hoe gaat dat als je jaren in het verborgene hebt moeten leven, zonder geld en altijd afhankelijk van anderen? We interviewden oud-cliënten over de invulling van hun nieuwe toekomst.

Nederlandse taallessen van het ASKV

Het ASKV verzorgt al sinds 1987 taallessen voor cliënten omdat het beheersen van de Nederlandse taal belangrijk is als zij hun juridische procedure willen volgen, werk willen vinden of een sociaal netwerk willen onderhouden.

Pardonloket

Na veel vooroverleg is uiteindelijk op 2 juli 2007 het pardonloket van start gegaan in de Zuiderkerk. Het askv was samen met de Werkgroep Opvang Uitgeprocedeerden (wou) en Stichting VluchtelingenWerk Amsterdam door de gemeente Amsterdam gevraagd om uitvoering te geven aan de pardonregeling.

MAPP versus de medische advisering

Projecten, de stand van zaken

Belangrijk praktisch werk in de noodopvang

Steun het werk van het ASKV/Steunpunt Vluchtelingen

Redaktioneel

Beste lezer,

Bij het verschijnen van deze nieuwsbrief staat de nieuwe buscampagne ‘pardon voor grensgevallen’ op het punt te beginnen.

Het afgelopen jaar hebben we ons ingezet voor mensen die in aanmerking kwamen voor de pardonregeling. Voor de meesten is de verblijfsvergunning inmiddels een feit. Velen hebben werk gevonden en zijn een nieuw leven begonnen.

Er bleek echter een hele groep buiten het pardon te vallen. Ook deze mensen zijn meer dan acht jaar in Nederland, maar ze zijn korte tijd over de grens geweest. Daarom is hun de pardonvergunning geweigerd. Met de campagnebus en deze ‘grensgevallen’ als passagiers zullen we een week door het land reizen. Zo willen we lokaal en landelijk de aandacht vestigen op de onbillijkheid om deze mensen een verblijfsvergunning te onthouden.

Naast sociale en juridische hulp geeft het ASKV ook Nederlandse taalles aan vluchtelingen. In deze nieuwsbrief komen een docent en een leerling aan het woord.

In een ander artikel gaat het mapp dieper in op de medische advisering in het aanmeldcentrum.

We hopen u met deze nieuwsbrief weer op de hoogte gesteld te hebben van onze werkzaamheden en bedanken u voor uw gulle donaties.

Buscampagne voor ‘Grensgevallen’ van start

De uitvoering van het generaal pardon is bijna voltooid. Naar verwachting vallen ongeveer 27.500 personen onder de regeling. Tot nu toe zijn er 4.750 mensen afgewezen, waarvan 2.450 omdat ze even buiten Nederland zijn geweest, de zogenaamde ‘Grensgevallen’. Vluchtelingenorganisaties bundelen nu hun krachten om het met een landelijke campagne voor hen op te nemen.

Van maandag 22 tot donderdag 25 september zullen we met de afgewezen ‘Grensgevallen’ in een campagnebus door het land toeren. We halen de mensen op bij stadhuis, school, sportclub, vluchtelingenorganisatie, of bij de vrienden en buren die hen steunen.

De Buscampagne begint maandagochtend in Amsterdam met een levend pingpongspel, ter illustratie van de manier waarop vluchtelingen als een speelbal tussen landen heen en weer worden gepingpongd. Vóór het stadhuis ontbijten raadsleden, wethouders, BN-ers en vluchtelingen samen in de open lucht. De bus gaat daarna op weg naar Haarlem en rijdt vervolgens naar Utrecht. Dinsdag worden we ontvangen in Wageningen, Nijmegen en Maastricht en woensdag zijn we te gast in Eindhoven en Tilburg. Nadat we op donderdag eerst Rotterdam hebben aangedaan, sluiten we de campagne af in Den Haag. Daar zullen we met Tweede Kamerleden debatteren over de ‘Grensgevallen’.

‘Grensgevallen’ hebben net als alle andere Pardonners vóór 1 april 2001 in Nederland asiel gevraagd, maar ze zijn, nadat hun aanvraag was afgewezen, een tijdje in het buitenland geweest. Sommigen hebben daar opnieuw asiel gevraagd, vaak direct over de grens, in België of Duitsland. Ze werden teruggestuurd naar Nederland, want volgens het Dublinverdrag mag je maar in één Europees land asiel vragen. Dat land is ook verplicht om deze zogenaamde Dublin-claimanten terug te nemen.

Anderen hebben in het buitenland geen asielaanvraag gedaan, maar zijn de grens overgestoken voor een kort bezoek aan vrienden of familie, die ze vaak

jarenlang niet hadden gezien. Onder hen waren velen die het leven als uitgeprocedeerde op straat niet volhielden. Geen plaats om te slapen, geen geld voor eten, nauwelijks toegang tot medische zorg. Over de grens hoopten ze wél opvang te vinden. En in feite gaven ze gehoor aan de eis van de overheid om Nederland te verlaten.

Langzamerhand lijkt de onredelijkheid van het beleid om deze mensen uit te sluiten van het generaal pardon door te dringen. De ‘Grensgevallen’ zijn immers óók precies die mensen waarvoor Nederland massaal om een pardon riep.

Inmiddels vormt een buitenlands verblijf binnen Europa van twee weken of minder geen belemmering meer voor een pardonvergunning.. Ook komen er steeds meer zaken waarin toch een uitzondering wordt gemaakt. Hier kunnen advocaten weer mee aan de slag.

Kijk voor de laatste informatie en verhalen van vluchtelingen op www.grensgevallen.com.

Pardon, ik ben aan het werk

De afgelopen periode hebben veel van onze (oud-)cliënten een pardonvergunning gekregen. Veel van hen kenden wij al langer dan acht jaar. We hebben zo goed als het kon hun belangen ondersteund, met onderdak, juridische en sociale hulp en noodzakelijk levensonderhoud. Soms verloren we hen korte of langere tijd uit het oog, maar nooit uit het hart. Nu mensen eindelijk in Nederland mogen blijven kunnen ze hun leven weer oppakken. Maar hoe gaat dat als je jaren in het verborgene hebt moeten leven, zonder geld en altijd afhankelijk van anderen? We interviewden oud-cliënten over de invulling van hun nieuwe toekomst.

David, sinds maart 2008 in bezit van een pardonvergunning

Net onder de douche vandaan met zijn gezicht vol scheerschuim ontmoet ik David. ‘Nee, niet op de foto. Ik zie er niet uit.’ David komt net uit zijn werk en zijn vakantie gaat vandaag in. Hij volgt een werktraject als lijstenmaker en restaurateur in het kader van praktijkgerichte begeleiding. En dat is te merken, zijn etage op een verbouwde zolder vierhoog achter hangt vol ingelijste tekeningen en schilderijen. Fris geschoren en met een grote lach op zijn gezicht begint hij te vertellen.

David is eind 2000 vanuit Azerbeidzjan naar Nederland gevlucht. Vanwege zijn homoseksuele geaardheid had hij in zijn geboorteland geen toekomst. Na een kleine twee jaar te hebben gewacht op de uitslag van zijn asielprocedure krijgt hij op zijn verjaardag een negatief en wordt hij uit het AZC Groningen op straat gezet. Hij gaat in beroep maar krijgt geen verdere opvang of voorzieningen van de overheid.

Gelukkig heeft hij in zijn tijd in het AZC een netwerkje kunnen opbouwen, maar het valt niet mee. Steeds maar verhuizen: naar Rotterdam, Maastricht, Den Haag. Vrienden trokken hem uit zijn stressvolle bestaan en namen hem mee op de fiets door Limburg.

In 2003 komt hij in Amsterdam en gaat hij als vrijwilliger aan de slag bij het COC. Tot zijn grote plezier wordt bij de Gay Pride de boot van hem en zijn vrienden winnaar en worden ze verkleed en al uitgenodigd in het tv-programma van Paul de Leeuw. Ondertussen doet hij vrijwilligerswerk. Hij helpt mee bij de Keizersgrachtkerk, doet het ontbijt en theerondjes in het bejaardentehuis en voert gesprekken met bejaarden.

Ook bij het ASKV helpt hij mee met vertaalwerk voor de hulpverlening. ‘Gewoon omdat het leuk is om dingen te doen, mensen te helpen. Niet aan mijn oude problemen denken. Maar ook voor mijn taalontwikkeling.’ Tijdens de Nacht van de Vervanging logeerde hij bij kamerleden en hij ging op bezoek bij Verdonk. ‘Ik durfde niks te zeggen. Zij wel: “Je moet terug.”’

David veert op als we het hebben over de reden van zijn vlucht. Van de week op www.uitzendinggemist.nl (LLINK, Nieuwslink 22-08-08) was er nog een programma over Azerbeidzjan. Steeds wordt gezegd dat het veilig is, maar kritische journalisten moeten het land ontvluchten. ‘Gelul, twee jaar geleden zeiden ze ook dat het er veilig was…’ Hij heeft het programma nu al ettelijke keren gezien maar kan zijn ogen niet van het scherm afhouden als hij zijn geboorteland ziet.

In maart 2008 krijgt hij eindelijk zijn pardonvergunning. Via een vriendin komt hij bij een lijstenmakerij terecht. Hij heeft geen opleiding, maar bouwen en ontwerpen is zijn passie. In Amsterdam.nl, het maandelijkse magazine van de gemeente Amsterdam, verschijnt zelfs een artikel over hem en het opleidingstraject van de Dienst Werk en Inkomen. Zijn opa was meubelmaker, zijn vader kunstenaar, dus hij begrijpt wel waar zijn talent vandaan komt. Trots laat hij zijn werkstukken zien: tekeningen op broze stukken papier waar een hoekje af is. Met uiterste precisie herstelt hij met een waterige papieroplossing het ontbrekende hoekje…

Hij wil verder; cursussen volgen, zichzelf verbeteren. Een advies aan nieuwkomers: zoek sneller contact met deze nieuwe wereld.

Vakantie of geen vakantie, David gaat weer naar de lijstenmakerij. Een tekening inlijsten voor zijn moeder die even op bezoek is gekomen.

Yilmaz en Hanim, sinds 2008 in bezit van een pardonvergunning.

Yilmaz en Hanim, broer en zus uit een familie van acht personen, zijn al aanwezig op het kantoor van het ASKV. ‘Hé, hoe gaat het? Wat is het hier veranderd. Lang niet gezien. Ga zitten. Orange juice?’

Het Koerdische gezin besluit in 1993 uit Turkije te vluchten nadat de broer van de vader mishandeld werd en de moeder bedreigd werd door Turkse politieagenten. In 1997 vragen ze na lange omzwervingen door Duitsland asiel aan in Nederland. Na zes maanden in het AZC in Middelburg staan ze weer op straat. Ze moeten terug naar Duitsland in verband met een Dublinclaim. Dat durven ze niet meer.

Onderdak vinden ze bij vrienden. Steeds weer verhuizen, met de bakfiets, voor korte tijd, en opgedeeld in groepjes: moeder met de kleintjes, en de groten apart. ‘Je kunt mensen niet lastigvallen met zo’n groot gezin.’ Overal en nergens onderduiken, met z’n drieën op één matras slapen en heel Nederland zien.

Eind 2004 komen ze terecht bij het ASKV en kan de familie weer samenwonen. Er komt meer rust in hun bestaan, de kinderen kunnen weer naar school maar de angst blijft. ’s Avonds niet naar buiten, ook al doe je niks verkeerd. Nooit naar de disco dus, want je kunt zomaar aangehouden worden en zonder papieren ga je de bajesboot in. ‘We keken eigenlijk alleen maar tv, vooral naar Paul Witteman en eigenlijk naar alles over de ontwikkelingen van het pardon en de Tweede Kamerverkiezingen van 2006.’

Na de Nacht van de Vervanging in september 2006 komt er meer aandacht voor hun zaak. Ze krijgen veel steun, ook van bekende Nederlanders zoals Nelly Frijda, Anna Graumans en Minka Nijhuis. Ze stonden in de Stopera in Amsterdam en tijdens de actie 26.000 Gezichten in Den Haag op het podium. ‘Hoewel de aandacht overdonderend was hadden we wel zoiets van: “We hebben er recht op: we zijn niet crimineel en vallen nooit mensen lastig.”’

Na een slopende tijd van wachten en hopen krijgen de gezinsleden steeds één voor één een pardonvergunning, ‘alleen heeft onze moeder door een administratieve fout nog steeds geen vergunning’.

Nu hebben Yilmaz en Hanim een baan: ze zijn allebei in dienst bij de gemeente Amsterdam. Yilmaz heeft net zijn opleiding tot tramconducteur afgemaakt en rijdt met veel plezier dagelijks rondjes op de tram. Hanim is buurtvoorlichter in Stadsdeel Bos en Lommer en werkt voor het ‘Project Adoptant’, waarbij buurtbewoners zich garant stellen voor een schone en opgeruimde buurt.

Beiden houden van het contact met mensen en het gevoel van vrijheid als ze hun werk kunnen doen. Eindelijk eigen beslissingen nemen, nadat die zo lang door anderen genomen zijn.

Ze hebben een eigen woning, maar dat is wennen na jaren zo hecht met je familie te zijn geweest. Yilmaz: ‘Als ik alleen thuiskom uit mijn werk en mijn broertje is er niet, denk waar is-ie? Lachend: ik word dan al bang van de bomen in de tuin.’ Ook Hanim voelt dat: ‘Als ik thuiskom wil ik samen zijn met mijn zussen, anders kom ik nooit tot rust.’ Gelukkig woont de familie in dezelfde straat, anders zou het niet kunnen.

Alleen de bureaucratie went nog niet. Elke dag een briefje. Het lijkt wel stempelen.

Pardonloket

In het kort houdt deze regeling in dat de ind ambtshalve iedereen die nog in procedure was op 13 december 2006 een verblijfsvergunning verstrekt. Dit na toetsing van de daarvoor vastgestelde criteria (zie onze website). Voor uitgeprocedeerden die niet meer bekend zijn bij de ind moet een zogenaamde burgemeestersverklaring afgegeven worden. Wel moet deze groep vóór 1 april 2001 een asielverzoek hebben ingediend en kunnen aantonen dat men gedurende het gehele jaar 2006 in Nederland heeft verbleven.

Het was aan de medewerkers van het pardonloket om de doelgroep over de regeling te informeren en zo nodig te ondersteunen bij het verkrijgen van relevant bewijs. Op het moment dat verblijf over het jaar 2006 voldoende was aangetoond werd de individuele aanvraag ter beoordeling voorgelegd aan een speciaal hiervoor in het leven geroepen onafhankelijke commissie. Voor de grootste groep was het niet moeilijk dit verblijf aan te tonen, en het was opvallend hoezeer deze groep al geïntegreerd was.

Een kleinere groep was tot dan toe vooral onzichtbaar geweest. Voor hen was het moeilijk bewijzen te vinden die hun verblijf in 2006 in Nederland konden aantonen. Soms was veel inspanning nodig om mensen hierin te begeleiden.

De eerste maanden na de opening van het loket werd ons duidelijk dat veel mensen bang waren om zich te melden. De angst om opgepakt en uitgezet te worden was groot. Staatssecretaris Albayrak liet weten dat zij verwachtte dat gemeenten aan de ind de adressen bekend zouden maken van diegenen die afgewezen werden voor de pardonregeling. Uiteindelijk is er gelukkig toch voor gekozen om hieraan geen medewerking te verlenen. Om die angst weg te nemen is vanuit de gemeente Amsterdam het initiatief genomen om in diverse talen voorlichting te geven op lokale tv en radio.

De eerste lichting dossiers werd medio oktober 2007 aan het toetsteam voorgelegd. Ongeveer twintig procent van de dossiers kwam daarop weer terug bij het pardonloket met het verzoek aanvullend bewijs toe te voegen. Naar aanleiding daarvan werden betrokkenen opnieuw uitgenodigd voor een gesprek en zo mogelijk geholpen bij het vinden van verder ondersteunend bewijs. Voor het overgrote deel (zo’n 80 %) van de dossiers kon een burgemeestersverklaring worden afgegeven aan de ind. Deze dienst toetste de aanvragen nog eens aan de pardoncriteria. In het geval van een positieve beslissing van de ind werd de betrokkene hiervan schriftelijk in kennis gesteld.

Zeker in het begin van het project meldden zich veel mensen die niet aan de criteria voldeden. Voor de groep ‘witte illegalen’, die uit de media had begrepen dat het criterium ‘langdurig verblijf in Nederland’ voldoende was om aanspraak te maken op de regeling, bleek het moeilijk aanvaardbaar niet in aanmerking te komen. Ook kwamen er veel uitgeprocedeerden uit andere gemeenten waar op dat moment nog geen loket geopend was.

Het kostte vaak erg veel creativiteit en vasthoudendheid om de oorspronkelijke asielaanvraag bevestigd te krijgen. Een aantal dossiers is op verschillende manieren voorgelegd en in enkele gevallen bleken deze asielaanvragen voor de ind niet traceerbaar. Na overleg met een asieladvocaat is besloten deze groep een asielverzoek te laten doen in aanmeldcentrum Ter Apel. In een aantal gevallen is na het afnemen van de vingerafdrukken het eerste asielverzoek alsnog boven tafel gekomen.

Nederlandse taallessen van het ASKV

De cursisten komen uit verschillende landen, mannen en vrouwen zitten samen op les en iedereen is welkom. Het niveauverschil kan groot zijn: van analfabeten uit China tot vloeiend Engelssprekenden uit Iran. De lessen worden aangeboden op drie niveaus: beginners, lichtgevorderd en gevorderd, en elke groep krijgt twee avonden per week les. De negen docenten die hen begeleiden zijn allen vrijwilligers die naast hun reguliere baan één avond per week lesgeven en er is één coördinator. De cursisten krijgen les uit IJsbreker, een NT2-methode voor volwassen anderstaligen. Eens per week oefenen de cursisten in een computerlokaal en ze kunnen zelf verder oefenen in de openbare bibliotheken van Amsterdam, die sinds dit jaar speciale ‘taalcomputers’ geïnstalleerd hebben waar bezoekers gratis op kunnen werken. Een uitkomst voor onze cursisten, die vaak zelf geen computer hebben!

Een taal leren is een taai proces. Het duurt lang voor je zelfstandig zinnen kunt produceren en de speciale problematiek van deze cursisten is niet bevorderlijk. Praktische problemen zoals het vinden van onderdak kunnen veel stress met zich meebrengen en veel cursisten zitten nog volop in een verwerkingsproces. Piekeren en studeren is geen ideale combinatie.

Elk jaar wordt het sinterklaasfeest gevierd met een échte Sinterklaas en chocoladeletters in de schoen, wat door de cursisten zeer gewaardeerd wordt. Aan het einde van het cursusjaar is er een groots feest waarop certificaten worden uitgereikt en de cursisten hapjes meenemen uit hun land van herkomst.

In september zijn er twee intakeavonden: cursisten kunnen zich inschrijven en de aanwezige docenten bepalen op welk niveau ze kunnen instromen. De cursisten die het kunnen missen betalen een bijdrage in de kosten.

Kijk op www.askv.nl voor meer informatie.

‘Luisteren en praten is het moeilijkst’

Xiao Qing, cursiste van de Nederlandse les

Ze zit keurig rechtop, potlood in de aanslag, en houdt haar blik gericht op de docente. Xiao Qing uit China neemt de Nederlandse taalles héél serieus. Ze is altijd op tijd in het Jan van der Heijdenhuis en haar huiswerk heeft ze natuurlijk af. Ze zou het liefst vier avonden per week les hebben! Via Chinese vriendinnen werd ze geïntroduceerd bij het Steunpunt Vrouwen Zonder Verblijfsvergunning, waar ze vertelde dat ze heel graag Nederlands wilde leren. De hulpverleenster bracht haar in contact met de coördinator van de Nederlandse les van het ASKV. Xiao werkt als schoonmaakster bij mensen thuis en wil graag briefjes kunnen lezen en een praatje kunnen maken tijdens het werk.

‘Ik kan nu veel beter praten met Nederlanders. Alleen telefoneren vind ik nog steeds erg moeilijk omdat je mensen dan niet kunt zien. Nederlands is wel een moeilijke taal om te leren: vooral luisteren en praten. En de ‘r’ vind ik écht heel lastig, ik kan die niet uitspreken. Ik heb veel aan mijn woordenboek Nederlands-Chinees en ik ben erg blij dat ik straks in de les ook met de computer mag oefenen. Ik heb thuis geen computer, maar Gea [de coördinator] zei dat ik ook met IJsbreker kan werken op de computer in de bibliotheek. Gratis! En... ik hoef geen lid te worden, want dát gaat niet als je geen papieren hebt.’

In september schrijft Xiao zich in voor haar derde cursusjaar, voor het eerst in de gevorderdengroep. Ze kan bijna niet wachten tot het september is. Ze vond de vakantie veel te lang duren.

‘Iets doen voor mensen die zoveel nodig hebben’

Carolien, docente Nederlandse les sinds 2007

Carolien kende in haar vriendenkring iemand die actief was bij het ASKV. Toen ze een keer opmerkte dat ze graag iets nuttigs wilde doen voor mensen die dat nodig hebben, verwees hij haar naar de website. Ze werkt als freelancer en heeft weinig tijd, maar lesgeven zag ze meteen zitten.

‘Ik hou zelf veel van taal. Nadat een van de docenten mij thuis bezocht en enthousiaste verhalen vertelde, ben ik een keer bij haar in de les gaan kijken. Voor ik het wist stond ik voor het bord Nederlandse grammatica uit te leggen. Ik hoopte de vluchtelingenproblematiek beter te leren kennen en was ook nieuwsgierig naar de manier waarop deze cursisten overleefden, maar was tegelijkertijd een beetje huiverig. Voor te veel betrokkenheid had ik nou juist geen tijd.’

De praktijk blijkt anders. ‘Er wordt geconcentreerd gewerkt en tussendoor hebben we veel plezier. Ik ervaar het als een creatief proces. Cursisten stellen soms onverwachte vragen en dan moet je meteen bedenken hoe je iets het beste kunt uitleggen.’ Laatst bedacht ik tijdens de les hoe ik het verschil tussen ‘leggen’ en ‘liggen’ kon uitleggen. Een kip ‘legt’een ei: dat is een beweging. Het ei ‘ligt’ op de grond: daarbij is géén sprake van beweging.’

‘Ik zag al deze verschillende mensen ook al snel als míjn groep. Soms ontmoet ik mijn cursisten toevallig buiten de lessen, bij mij in de buurt. Ik realiseer me dan dat, dankzij mijn cursisten, de anonieme vluchteling voor mij een naam heeft gekregen.’

Carolien blijft voorlopig lesgeven. ‘De dinsdag heeft een vaste plek in mijn agenda. Druk of niet druk, weer of geen weer: mijn groep wacht op me.’

MAPP versus de medische advisering

De medische advisering op het aanmeldcentrum speelt een cruciale rol in de versnelde asielprocedure. De IND vaart blind op de medische adviezen van de ingehuurde artsen. Als de arts stelt: ‘kan gehoord’, gaat de IND ervan uit dat de persoon in staat is om het vluchtverhaal volledig en zonder tegenstrijdigheden te vertellen. Het asielverzoek kan daarmee binnen de versnelde asielprocedure ten onrechte worden afgewezen.

Op Aanmeldcentrum Schiphol schakelt de IND artsen van de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) in voor de medische advisering. In Ter Apel wordt via ‘Cliënt First’ een arts ingehuurd voor deze taak. Het medisch advies is een standaard formulier met tien vragen waarachter de arts ja/nee kan omcirkelen. Vraag 1 op de AC’s Ter Apel en Zevenaar: ‘Kan betrokkene, gelet op zijn/haar medische situatie, worden gehoord over zijn/haar asielmotieven?’

Op AC Schiphol is deze vraag specifieker geformuleerd: ‘Gelet op diens medische situatie, kan betrokkene wel/niet worden gehoord omtrent zijn/haar asielmotieven. De medische situatie staat wel/niet in de weg aan het afleggen van coherente verklaringen en/of betrokkene beseft wel dat zijn/haar verklaringen worden betrokken bij de beoordeling van de asielaanvraag’.

Onder de vragen kan de arts in een paar regels een toelichting geven. Dit gebeurt soms. Ook wordt op het formulier aangegeven vanaf en tot welk tijdstip het onderzoek heeft geduurd. De totale tijd van het onderzoek varieert tussen de 15 en 25 minuten.

Kritiek

Er is al jarenlang veel kritiek op deze medische advisering, onder andere van de landelijke commissie Medische Aspecten van het Vreemdelingenbeleid, de Commissie Smeets, Amnesty International, VluchtelingenWerk Nederland en de Stichting Medisch Advies Kollektief (SMAK).

Deskundigheid artsen

Zo staat de deskundigheid van de artsen ter discussie. In het rapport van de Commissie Smeets wordt verwezen naar het standpunt van GGD-Nederland dat GGD-artsen geen medische adviezen moeten uitbrengen in asielprocedures, omdat zij geen expertise hebben op het gebied van de GGZ-problematiek.

Onderzoeksmethode

Het medisch onderzoek is niet vastgelegd in een protocol en in zeer korte tijd wordt een beoordeling gemaakt. Amnesty International stelt dat het vragenformulier dat de GGD hanteert in geen enkel opzicht voldoet aan de eisen die het Istanbul Protocol stelt. Het advies zou tevens niet voldoen aan de voorwaarden van het Centraal Medisch Tuchtcollege: ¹ Op inzichtelijke en consistente wijze moet worden uiteengezet op welke gronden de conclusie is gebaseerd; ² De gronden moeten op hun beurt aantoonbaar voldoende steun vinden in feiten, omstandigheden en bevindingen, vermeld in het rapport; ³ Bedoelde gronden moeten de daaruit getrokken conclusies kunnen rechtvaardigen.

Het MAPP vs medisch advies artsen

Het MAPP zet voor de onderzoeken ervaren GZ-psychologen, klinisch psychologen en psychiaters in. Zij krijgen een speciale training waarin aandacht wordt besteed aan de interculturele aspecten van het onderzoek en de complexe setting: de asielprocedure. Het psychologisch onderzoek is in een protocol vastgelegd, dat voldoet aan de richtlijnen van het Istanbul Protocol ⁴. De vraagstelling van het onderzoek luidt: Is er sprake van psychische problemen die interfereren met het vermogen om coherent en consistent relaas te kunnen doen in het kader van de asielaanvraag? Er wordt een anamnese afgenomen, alsmede de Bourdon-Wiersma-test voor het vaststellen van problemen in de concentratie, de Harvard Trauma Questionnaire (HTQ) voor het vaststellen van klachten die samenhangen met een eventuele PTSS en de Brief Symptom Inventory (BSI) voor het meten van symptomen van psychopathologie. Voor het onderzoek wordt twee uur uitgetrokken. De bevindingen en conclusies worden na elk onderzoek door de deskundigen onderling besproken en worden in een uitgebreide rapportage inzichtelijk gemaakt. Het MAPP organiseert periodiek studie- en intervisiedagen.

De conclusies van de artsen in de aanmeldcentra en die van de MAPP-deskundigen liggen soms ver uiteen.

De MAPP-deskundige stelt na onderzoek in TNV Ter Apel: ‘Op de Brief Symptom Inventory komt een hoge mate van psychopathologie naar voren, zich uitend in een veelvoud van verschillende soorten klachten, waaronder angst en somberheid, maar ook in lichamelijke klachten zoals duizeligheid, misselijkheid en benauwdheidsklachten. Ook is er sprake van schuldgevoelens bij betrokkene over hetgeen haar overkomen is. Zorgwekkend is dat de gevoelens van somberheid, hopeloosheid en schuld op momenten ook leiden tot gedachten aan de dood en suïcide. De hoge mate van psychopathologie lijkt samen te hangen met de posttraumatische stressklachten die betrokkene ervaart vanuit de bedreigende situaties die zij de afgelopen maanden heeft meegemaakt. […] Er is sprake van forse concentratieproblemen en lichamelijke klachten, angst en somberheid. Betrokkene wil gedurende het onderzoek niet opnieuw haar verhaal doen, raakt geëmotioneerd wanneer ze er over na moet denken. Ze raakt ook merkbaar geagiteerd wanneer er teveel doorgevraagd wordt, hetgeen passend is bij de actieve vermijding die gezien wordt bij mensen met posttraumatische stressklachten. De problemen die vanuit dit onderzoek naar voren komen, kunnen significant interfereren met het vermogen om op dit moment een coherent en consistent relaas te doen.

Gezien de aard en ernst van de klachten is behandeling geïndiceerd.’

Op het AC kruist de arts enige weken later op het medisch adviesformulier aan dat zij gehoord kan worden over haar asielmotieven. Hij licht dit toe met: ‘Geestelijk stabiel lijkende gezonde vrouw. Geen PTSS aantoonbaar.’

Dit is een recent voorbeeld van een advies van de arts op AC Ter Apel. In Ter Apel leek er na een jaar MAPP enige verandering in de medische advisering op te treden. De conclusie van de MAPP-rapport wordt soms letterlijk overgenomen en in de toelichting komen de termen coherent en consistent steeds vaker voor ⁵. Toch is de advisering grillig en staat soms lijnrecht tegenover conclusie van de MAPP-deskundige. De eenregelige toelichtingen bij het advies zijn soms opmerkelijk: ‘Meneer is zwijgzaam van aard’; ‘Hyperventilatiesyndroom (paniekreacties) bij flegmatieke man’; ‘Vader en moeder overleden. Komt somber over, maar kan (met tolk) goed zijn verhaal doen’. De GGD artsen op AC Schiphol concluderen bijna zonder uitzondering dat de asielzoeker kan worden gehoord over zijn asielmotieven.

Rol van medische advisering in de asielprocedure

De belangrijke rol van het medisch advies in de asielprocedure werd tot voor kort onderschreven door de Raad van State. In een uitspraak van november 2006 ⁶ werd het GGD-advies aangemerkt als een deskundigenadvies, op basis waarvan de IND ervan uit mocht gaan dat geen medische bezwaren waren tegen het horen van de asielzoeker. De in beroep overgelegde MAPP-rapportage, met zeer duidelijke conclusie dat van mevrouw geen consistent en coherent verhaal mag worden verwacht, deed daar niet aan af.

Onduidelijkheid onderzoeksvraag: kan gehoord?

Waar het hier om gaat is de onderzoeksvraag. Het MAPP onderzoekt: of er sprake is van psychische klachten die interfereren met het vermogen om consistent en coherent te verklaren. In het onderzoek wordt met behulp van een onderzoeksprotocol, dat met wetenschappelijk onderzoek en literatuur is onderbouwd, antwoord gegeven op deze complexe vraag. Het is volstrekt onduidelijk wat het JA/NEE van de arts omvat als hij antwoord geeft op de vraag: Kan betrokkene, gelet op zijn/haar medische situatie, worden gehoord over zijn/haar asielmotieven? Betekent JA dat de asielzoeker kan zitten en praten, weet de arts wat er van de asielzoeker in een gehoor verwacht wordt? Kent hij het belang van het nader gehoor in de beoordeling van het asielverzoek en houdt hij daar bij de beantwoording van deze vraag rekening mee? Hebben de artsen onderling afspraken gemaakt over de interpretatie van de onderzoeksvraag of beantwoordt de arts de vraag ‘naar eigen inzicht’?

Het is inmiddels ook bij de IND en de Raad van State doorgedrongen dat het draait om de onduidelijke onderzoeksvraag van het medisch advies op de AC’s. Op 9 juni j.l. heeft de Raad van State twee belangrijke uitspraken gedaan. Bij de zitting van 26 maart dit jaar was het MAPP als getuigendeskundige aanwezig. De procesvertegenwoordiger van de IND voerde tijdens de zitting namens de Staatssecretaris aan dat zij zelf niet langer van mening is dat de GGD-arts bij uitstek de deskundige is om advies te geven over de vraag of een asielzoeker gehoord kan worden (zoals bijvoorbeeld in Rb Amsterdam 18 september 2006, AWB 06/41116 – waar de IND nog aanvoerde dat de GGD-artsen bij uitstek geschikt zijn om advies te geven over de mogelijkheid gehoord te worden. De reden die hiervoor aangevoerd werd luidde: ‘‘omdat zij hiervoor immers worden ingeschakeld’). Volgens de Staatssecretaris heeft het GGD-advies geen verdergaande betekenis dan dat de asielzoeker medisch gezien in staat is gehoord te worden. Het onderzoek van de GGD-arts is er, in tegenstelling tot het onderzoek dat door het MAPP wordt uitgevoerd, niet op gericht om te beoordelen of en in hoeverre de asielzoeker vanwege zijn psychische toestand in staat moet worden geacht tijdens het nader gehoor coherente en consistente verklaringen af te leggen.

De Raad van State is dus niet langer van oordeel dat het advies van een GGD-arts over de vraag of een asielzoeker tijdens een gehoor consistent en coherent kan verklaren, als een deskundigenbericht kan worden aangemerkt. De Raad van State is gezien de beperkte betekenis van het GGD-advies van oordeel dat het MAPP-rapport wel kan afdoen aan het GGD-advies ⁷.

Deze uitspraak moet consequenties hebben voor de uitvoeringspraktijk, maar sinds de publicatie ervan in juni wordt er op dezelfde voet verder gegaan. De artsen beantwoorden dezelfde vragen en de IND blijft dezelfde conclusies trekken uit de adviezen. Dit blijkt bijvoorbeeld uit een negatieve beschikking van half juli j.l. met daarin: ‘[…] uit de gehoren van betrokkene (is) geenszins gebleken dat hij vanwege psychische problemen niet in staat is geweest om zich te concentreren. (…) Daarbij komt dat uit de rapportage van de GGD arts van 16 juli 2008 evenmin blijkt dat betrokkene gezien zijn medische situatie niet gehoord kon worden omtrent zijn asielmotieven. Uit deze rapportage blijkt dat deze situatie niet in de weg staat aan het afleggen van coherente verklaringen en dat betrokkene beseft dat zijn verklaringen worden betrokken bij de beoordeling van de asielaanvraag. Als aanvullende opmerking heeft de arts nog toegevoegd: ‘Hij spreekt goed Urdu en niet zo goed Pashtu. Géén PTSS.’’.’

Een MAPP-onderzoeker stelt enige dagen later bij een onderzoek in het detentiecentrum vast dat er bij meneer sprake is van ernstige psychische problemen, die duiden op een PTSS. Deze PTSS gaat gepaard met angst en depressieve klachten en cognitieve problemen. Meneer heeft een sterke behoefte om steeds te vertellen over zijn angsten, waarbij hij overspoeld raakt door emoties. Hierdoor worden zijn verklaringen sterk verminderd consistent en coherent.

De medische advisering moet veranderen. Het MAPP onderzoekt nu tijdelijk en met een beperkte capaciteit een deel van de asielzoekers met psychische problemen en beantwoordt de juiste vraag: zijn de psychische klachten van invloed op het vermogen om goed te kunnen verklaren. Maar psychische problematiek bij asielzoekers wordt soms niet op tijd opgemerkt en een groot deel van deze mensen kan niet op tijd door het MAPP worden onderzocht. Juist deze kwetsbare groep komt door de handelswijze van artsen en IND onterecht in grote problemen.

Noten:

1) De landelijke commissie Medische Aspecten van het Vreemdelingenbeleid, commissie Smeets, maart 2004 p. 42-43.

2) NAV 2006/21 noot van Bruin bij abrvs, 21 februari 2006, nr. 200600404/1 onder 2.2. Hier wordt verwezen naar: Guidelines for the medical evaluation of torture and ill-treatment, Annex IV bij het Istanbul Protocol.

3) Centraal Tuchtcollege voor de Gezondheidszorg, uitspraak 2004/254, 19-1-2006. Hiernaar wordt eveneens verwezen in Jurisprudentie Vreemdelingenrecht 08-11, 298. ABRS 9 juni 2008, nr. 200706131/1, LJN BD4407 ve08001060 noot mr. K. Zwaan en drs. E. Bloemen.

4) United Nations, ‘Istanbul Protocol. Manual on the Effective Investigation and Documentation of Torture and Other Cruel or Degrading Treatment or Punishment. ’ New York en Geneve: United Nations Publication (1999).

5) Zo constateert ook Gerard Oosterholt, juridisch coördinator AC Ter Apel, ‘Meldpunt asielzoekers met psychische problemen maakt school, JNVR 9-2007, Sdu Uitgevers, p. 861.

6) ABRvS 6 november 2006, nr 200607316/1, en ook ABRvS 21 februari 2006, nr. 200600404/1, Beide worden beschreven in Bruin en Reneman, Psychische Problemen in kaart, NAV 2007 nr. 4)

7) Zoals toegelicht in (op dit moment nog te verschijnen) NAV 4-2008 in een noot van M. Reneman bij deze uitspraken.

Projecten, de stand van zaken

Nieuwe projectgroepen

In de vorige nieuwsbrief heeft u kunnen lezen dat we van drie projecten de haalbaarheid onderzochten. Gaandeweg werd duidelijk dat er tenminste één moest afvallen. Dat werd het project ‘gegevens zoeken ter ondersteuning van het vluchtverhaal’. Het ASKV gaat nu verder met het ‘opvangproject’ en het ‘EU-mensenrechtenproject’ .

Toch was er zeker animo voor het gegevensproject. Het ASKV krijgt dagelijks te maken met mensen die onvoldoende tijd en hulp kregen om hun vluchtverhaal met bewijzen te onderbouwen. Dat in de aangepaste procedure voor het onderzoek naar de asielmotieven nog maar acht werkdagen beschikbaar zijn, belooft in dit verband niet veel goeds. Maar het project zou te omvangrijk zijn voor het ASKV.

Opvangprojekt voor getraumatiseerden

De afgelopen twee jaar heeft het MAPP geconstateerd dat er het een en ander schort aan de opvang van asielzoekers, bij wie psychische problemen zijn vastgesteld. Want na de diagnose is het allerminst zeker dat ook de medisch noodzakelijke zorg wordt geboden. Dat is natuurlijk een onaanvaardbare situatie. Het ASKV wil op een systematische manier de toegeleiding van deze kwetsbare groep naar medische zorg in kaart brengen. Uiteindelijk wil de projectgroep duidelijke voorstellen formuleren voor oplossingen, en vooral ook aangeven hoe die concreet verwezenlijkt kunnen worden.

Het ASKV zelf heeft al jarenlang ervaring met zeer kwetsbare uitgeprocedeerden, die het slachtoffer zijn van de categorische weigering om in de asielgehoren met hun ziektebeeld rekening te houden. Ook zij hebben dringend behandeling en rust nodig.

EU-mensenrechtenproject

Zijn de sociale basisrechten die in door Nederland ondertekende internationale verdragen zijn geformuleerd, af te dwingen voor mensen zonder verblijfsvergunning? Er is herhaaldelijk geconstateerd dat de behandeling van mensen zonder papieren in Nederland niet voldoet aan normen van internationaal humanitair recht. In de projectgroep EU-recht zoeken we naar mogelijkheden om mensenrechtenverdragen en Europese verdragen en jurisprudentie in te zetten om de leefomstandigheden van ASKV-cliënten te verbeteren.

Tijdens een expertmeeting met wetenschappers en advocaten op het gebied van vreemdelingenrecht en (internationaal) sociaal recht is gebleken dat het nuttig is om met twee elkaar aanvullende benaderingen te werken, een meer praktische en een meer theoretische.

In de praktische aanpak probeert het ASKV, samen met een sociale advocaat, individuele zaken voor de rechter te brengen, zonodig via procedures bij het Europese Hof. Wij hopen dat via jurisprudentie (rechtsontwikkeling) het beleid opgerekt kan worden om de positie van onze cliënten structureel te verbeteren.

In de theoretische benadering wil het ASKV het Nederlandse beleid, dat mensen zonder verblijfsvergunning uitsluit van sociale basisrechten, kritisch gaan toetsen aan internationale verdragen. Het ASKV werkt momenteel aan een voorstel voor een project dat de mogelijkheden hiertoe moet onderzoeken, waarbij het uitsluiten van zorg van mensen met psychische problemen bijzondere aandacht krijgt.

Belangrijk praktisch werk in de noodopvang

Een wasmachine is (alweer) stuk. Iemand helpen verhuizen uit een pand dat leeg moet. En hoe moest dat stapelbed ook weer in elkaar? Dagelijkse beslommeringen van de huisvestingscommissie.

Voor noodhuisvesting van cliënten heeft het ASKV een aantal opvangplekken. Wie nergens anders meer heen kan, mag een half jaar in een kamer verblijven. Vrouwen met kinderen, mensen met een klein sociaal netwerk of zieke cliënten die rust nodig hebben. Zij kunnen even bijkomen en naar een andere oplossing zoeken. De huisvestingscommissie beheert zo’n 20 plekken in huurhuizen, gekraakte panden en bij woongroepen.

Een jaar geleden maakte de commissie een doorstart. De klusjes die komen kijken bij het beheer van de huizen werden tot dan toe door slechts twee mensen opgeknapt. Verre van ideaal. Een grotere groep flexibel inzetbare vrijwilligers leek een beter idee. Inmiddels is er inderdaad zo’n groep gevormd, die nu zes vrijwilligers telt.

De commissie doet praktisch werk. Naast het zoeken van nieuwe huizen via woningbouwverenigingen en woongroepen, is vooral het onderhoud veel werk. Wasmachines gaan stuk. Gaskachels soms ook. Badkamertegeltjes blijken spontaan los te kunnen laten. Vaak veel gedoe. Maar belangrijk werk. Een dak boven je hoofd, een plek om even tot rust te komen, is heel belangrijk voor mensen die toch al weinig zekerheden hebben.

Het ASKV is altijd op zoek naar nieuwe opvangplekken. Weet u iets laat het ons weten.

Helpen? De commissie kan nog een paar handige klussers gebruiken.

Ook handdoeken, dekens en lakens zijn welkom!

Huisvestingscommissie zoekt vrijwilligers

Het askv wil de huisvestingscommissie nieuw leven inblazen. Daarvoor zoeken we mensen die zich willen inzetten voor uitgeprocedeerde vluchtelingen.

Wij huisvesten onze cliënten in verschillende huizen en kunnen hulp gebruiken bij het beheer.

De werkzaamheden zijn:

- lobby voor nieuwe opvangplekken

- werven van fondsen en donateurs

- repareren van kleine zaken in huis

- hulp bij verhuizingen en verbouwingen

- beheer en transport van inventaris

- bezoeken van cliënten in de huizen

- plaatsen van nieuwe cliënten.

We denken aan een tijdsinvestering van een dagdeel per week, plus een maandelijks overleg met andere leden van de huisvestingscommissie. We hopen in korte tijd een aantal mensen te werven. Met de nieuwe groep willen we dan snel om tafel om te kijken wat eenieder kan doen.

Heb je interesse, stuur dan een mail naar het askv, gericht aan Mara of Mirte. Wil je meer informatie, bel dan met het secretariaat.

Alvast hartelijk dank voor je reactie!

Vrouweneetcafé

Vrouwen zonder verblijfsvergunning leiden vaak een geïsoleerd bestaan en willen graag andere vrouwen ontmoeten: vrouwen die in dezelfde situatie verkeren en tegen dezelfde problemen aanlopen en vrouwen met juist een heel ander leven. Het eetcafé biedt de mogelijkheid om bij elkaar te komen. Voor de gezelligheid en om informatie en tips uit te wisselen. Elke bijeenkomst kookt een andere groep vrouwen, en iedereen die wil kan zich hiervoor bij ons opgeven.

Het vrouweneetcafé is elke laatste zaterdag van de maand in OT301 in Amsterdam. Vanaf 18.00 uur is iedereen welkom. Rond 19.00 uur is er (vegetarisch) eten en vanaf 20.00 uur volgt het informatieve deel van de avond met een gastspreekster, film of discussie – afhankelijk van de wensen en behoeftes van de vrouwen die komen. Kom ook en neem je vriendinnen en kinderen mee!

Adres: De Peper, het restaurant van de oude filmacademie, Overtoom 301, in Amsterdam. (tram 1 en 6, halte Jan Pieter Heijestraat).

Lees verder: www.askv.nl en www.svzv.nl

Het vrouweneetcafé is een initiatief van het ASKV en de Steungroep Vrouwen zonder Verblijfsvergunning.

Steun het werk van ASKV/Steunpunt Vluchtelingen

Beste donateurs,

Bij dezen willen we alle donateurs van het ASKV bedanken voor hun financiële en materiële ondersteuning. Dankzij u kunnen we ons werk doen en vluchtelingen daadwerkelijk helpen. Door het toenemende werk lopen de kosten ook op. We kunnen nieuwe donateurs goed gebruiken. Dus hebben we een verzoek.

We vragen mensen onze donateurskaart te verspreiden. Als u hieraan wil mee werken kunt u contact opnemen met het secretariaat en deze kaarten aanvragen.

Cocktails drinken voor het ASKV

Elke dinsdagavond vanaf 22.30 uur organiseert Vrankrijk, een alternatief café gelegen aan de Spuistraat 216 in Amsterdam, een cocktailbar. De opbrengst is bestemd voor onze cliënten. Kom eens langs en drink een cocktail.

Wie wil ons helpen vluchtelingen te helpen?

Wij zoeken op korte termijn flinke vrijwilligers die twee dagen per week ons team willen versterken met: hulpverlening, actievoeren, Nederlandse les, publiciteit en praktische zaken. Word je ook zo kwaad om het vluchtelingenbeleid in Nederland en Europa? Neem dan snel contact op. Tot ziens.

Voor kleding en huisraad houden wij ons van harte aanbevolen

Word donateur

Het ASKV zet zich sinds 1987 in voor de belangen van afgewezen vluchtelingen. Dankzij de steun van donateurs kunnen we onze cliënten gedurende hun procedure ondersteunen met legeskosten, huisvesting en het hoogstnodige levensonderhoud. Tevens voeren wij actie om de situatie van vluchtelingen onder de aandacht te brengen.

Wat krijgt u ervoor terug?

U ontvangt periodiek onze nieuwsbrief Ruimte in de Marge waarin we verslag doen van onze werkzaamheden en over de situatie van vluchtelingen in Nederland.

Het ASKV is een erkende vrijwilligersorganisatie met fondswervende mogelijkheden. Daarmee is uw gift aftrekbaar van de belasting. U wordt op de hoogte gehouden van onze acties, manifestaties en bijeenkomsten

Voor meer informatie over het ASKV

Tel 020 6272408

e-mail askv@dds.nl

Zie ook www.askv.nl

Gironr. 7913334 tnv stichting ASKV in Amsterdam

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

RUIMTE IN DE MARGE

ASKV/STEUNPUNT VLUCHTELINGEN

Adres: De Peper, het restaurant van de oude filmacademie, Overtoom 301, in Amsterdam. (tram 1 en 6, halte Jan Pieter Heijestraat).

Lees verder: www.askv.nl en www.svzv.nl

Het vrouweneetcafé is een initiatief van het ASKV en de Steungroep Vrouwen zonder Verblijfsvergunning.

Steun het werk van ASKV/Steunpunt Vluchtelingen

Colofon