Vreemdelingendetentie & de praktijk
Zoals bekend is het leven in Nederland voor illegale vluchteling er de afgelopen jaren niet gemakkelijker op geworden.
Vreemdelingenbewaring in de praktijk
Toch zijn er mensen die deze harde realiteit aanvaarden. Als je ze vraagt naar het waarom ze hier ondanks alle ontberingen willen blijven, zijn de antwoorden samen te vatten in een zin: Ik heb onoverkomelijke angst terug te keren naar mijn land.
Helaas heeft de overheid hier geen boodschap aan. Word je niet erkend als vluchteling dan moet je weg. Om de mensen te stimuleren uit Nederland te vertrekken zijn er allerlei wetswijzigingen en beleidsnotities ingevoerd, die mensen zonder de juiste papieren uitsluiten van overheidsvoorzieningen. Niet alleen van bijstandsuitkeringen maar ook van medische verzekeringen en reguliere huisvesting. Om te voorkomen dat papierlozen op de vrije markt aan levensvoorzieningen kunnen komen, heeft de overheid er voor gezorgd dat mensen van buiten de Europese Unie nauwelijks een werkvergunning kunnen krijgen. Hierdoor kan men geen geld verdienen om een huis te huren, zich niet particulier verzekeren en geen studie bekostigen.
Daarnaast loopt men als uitgeprocedeerde vluchteling een groot risico in vreemdelingenbewaring gesteld te worden.
De praktijk wijst uit, dat mensen zonder de juiste verblijfpapieren een grote kans lopen door de politie aangehouden te worden. Dit kan ieder moment gebeuren: zittend in het Vondelpark, muziek makend in de Kalverstraat, klussend in de haven of al bollepellend in het Westland.
De gevolgen van zo'n aanhouding kunnen zeer ingrijpend zijn. In ieder geval moet je mee naar het politiebureau waar de identiteit en de verblijfsstatus van de betrokkene vastgesteld wordt. In het gunstigste geval wordt iemand aan het eind van het onderzoek (binnen 10 dagen) weer op straat gezet. Iemands verdiende geld wordt in beslag genomen en je krijgt een geel briefje met de mededeling dat je Nederland moet verlaten. Een paar dagen ben je kwijt voor niets en je geld is weg.
Als je pech hebt, kan dit je steeds weer overkomen.
Een ernstiger gevolg van een aanhouding kan zijn dat na de identiteitscontrole iemand overgedragen wordt aan de Vreemdelingenpolitie en in vreemdelingenbewaring wordt opgesloten. Dan kost het iemand niet een paar dagen maar 3, meestal 6 maanden met uitschieters tot 11 maanden. In tegenstelling tot gevangenisstraf voor een crimineel feit staat de duur van vreemdelingenbewaring niet vast.
Na deze periode wordt iemand of daadwerkelijk het land uitgezet of weer op vrije voeten gesteld met een geel briefje. "U dient Nederland te verlaten.". De jacht kan weer geopend worden …Sudma
Om het bovenstaande te illustreren is er eens gekeken naar de bevindingen van Sudma, een vriendelijke, intelligente man die een heel eigen kijk heeft gekregen op de Nederlandse samenleving met name op die van het politieapparaat en het gevangeniswezen.
Hij is statenloos, dat wil zeggen, dat geen land ter wereld hem als onderdaan erkent en hij dus ook niet toegelaten wordt.
Vijf jaar geleden is hij naar Nederland gevlucht. Na een negatieve beschikking op zijn asielaanvraag moest hij Nederland verlaten maar hij kon nergens heen. Om te overleven verkocht hij duivenvoer op de Dam à één gulden per zakje.
Nu, sinds 1995 is hij ongeveer 15 keer aangehouden en voor verhoor meegenomen naar het politiebureau. Telkens werd hij van 1 tot 10 dagen vastgehouden. Daarnaast is hij twee keer overgedragen aan de vreemdelingenpolitie en in vreemdelingenbewaring gesteld. De eerste keer voor drie maanden, de tweede keer voor 6 maanden. In alle gevallen werd hij weer vrijgelaten met het gele briefje: "U dient Nederland te verlaten."De aanhouding
Sudma was vroeg opgestaan om bij de dierenwinkel zijn dagelijkse voorraadje duivenvoer te kopen. Hij wandelde terug naar zijn huis om daar de plasticzakjes te vullen voor de verkoop. Met 20 zakjes in zijn rugzak liep hij naar de Dam. Het was nog niet zo druk op de Dam. Wel veel vriendelijke men
sen die hem al glimlachend een gulden, soms iets meer gaven voor het zakje met duivenvoer. Hij draaide zich om naar het ander gedeelte van het plein te lopen, richting het Paleis, daar kwam net een nieuw groepje toeristen aan. Plotseling voelde hij een snijdende pijn. Voordat hij wist wat er gebeurde lag hij op grond. Het eerste wat hij zag toen hij opkeek was een spatbord van een fietswiel. Daarna grepen 2 paar handen hem ruw beet en tilden hem op. Hij voelde dat er bloed langs zijn been stroomde. Er vormde een plasje naast zijn schoen.
"Je naam ... Name … Adress … papieren … Passport …" Sudma stamelde zijn naam en zijn adres. Via de portofoon werden zijn personalia gecheckt. "Meekomen …"
Zijn handen werden op zijn rug gedraaid en handboeien werden omgedaan. Moeizaam stapte hij over de fiets van de agent die hem had aangereden en die nog op de grond lag. Om hem heen stonden geen vriendelijk lachende mensen meer. Mensen keken weg. Sudma keek weg.
In de wachtkamer van bureau Nieuwezijds verzonk Sudma in gedachten. Hij keek naar zijn schoenen; een rode vlek en geen veters meer. Dit kon wel weer eens een tijdje gaan duren. Hij had ze niet zien aankomen. Maar had dat zin gehad? De vorige keer toen hij tussen het publiek probeerde weg te komen was hij zo hard door een stille agent geschopt. Pff … en nu dit weer. Weer vingerafdrukken en foto's. Wat zouden ze er toch mee doen? Hoe lang zouden ze hem dit keer vasthouden? Hij haatte het. De afstandelijkheid, de lucht, de ingebrande teksten op de muur.
Steeds weer hetzelfde. Misselijkheid. Toch maar bellen om te pissen.Het nachtverblijf
De deur ging open. "U dient de nacht door te brengen in het nachtverblijf." "Wat heb ik gedaan? Laat me Vrij." "Keert u zich om." De handboeien gingen weer om. Het busje in. Geen bekenden vandaag.
Stil loopt het groepje naar binnen. De gang in. 'Wilt u mij volgen", "Wilt u zich ontkleden", "U kunt zich aankleden." De cel in. Geen deken.
Een volgende dag. Dit zijn heren van de Vreemdelingendienst die u enige vragen gaan stellen.
Wat is uw naam? Wat is uw nationaliteit? U bent illegaal in Nederland en had Nederland al moeten verlaten. U wordt in vreemdelingenbewaring gesteld met het doel u uit Nederland te zetten. U kunt binnen 72 uur bezwaar maken. Wij geven u een advocaat.
"Maar meneer de advocaat: Ik heb niets gedaan. Ik ben geen crimineel. Ik heb alleen maar duivenvoer verkocht. Ik heb niks gestolen. Hoe lang moet ik daar dan vast zitten? "Als je je naam en nationaliteit geeft kan het nog 1 dag zijn of 6 maanden.Opgesloten
's Ochtends: "Opstaan, je gaat een reisje maken. Omdraaien". De boeien knellen. Onderweg wordt er weinig gesproken.
Sudma was nog nooit in Tilburg geweest maar het was geen Amsterdam. Geen duiven die hem verwelkomen maar de dode blik van videocamera's.
Stram wordt hij de wachtkamer binnengevoerd. Wachten. Foto's, vingerafdrukken en een vel met reglementen.
Een cel voor acht mensen: 4 stapelbedden, 8 kastjes, een tafel met stoelen, een tv en een radio met twee voorgeprogrammeerde zenders.
Om 7 uur 's ochtends komen er twee bewakers binnen. Sudma is gewend aan vroeg opstaan maar bij anderen worden de dekens weggetrokken en sommigen krijgen nog een por. "Opstaan".
Het is beter te werken, al verdient het nauwelijks: de prijs van een zakje duivenvoer per uur. 's Middags weer naar de cel om
te eten. Het menu staat vast. Er is nooit een keuze. Het wordt soms erg vriendelijk opgediend. Dan trapt een bewaker het met zijn voet naar binnen. Om 13 uur weer aan het werk. Geestdodend doosjesvouwen.
Om 17 uur komt het avondeten: brood en twee pakken melk voor de acht celgenoten. Opmerkelijk genoeg krijg je maar twee keer per dag eten. Een deel van de avond maaltijd moet je bewaren anders heb je 's morgens geen ontbijt.Sudma kwam er al snel achter dat je beter met het regiem kan meewerken. Op een dag vroeg iemand tijdens het werk of hij naar de wc mocht. Toen dit werd geweigerd, protesteerde Sudma: iemand moest toch gewoon naar het toilet kunnen. Sudma's arm werd op zijn rug gedraaid. "Meekomen" en voordat hij het wist werd hij naar een strafcel afgevoerd. Een kleine cel zonder water en dekens. Dit was nog minder dan niets.
Wat had hij nou eigenlijk gedaan. Duivenvoer verkopen, toeristen aan het lachen gemaakt en nu zat hij vast als een crimineel. Hij wist niet eens wanneer hij vrij zou komen. Opgesloten voor onbepaalde tijd. Buiten de gevangenis mocht hij niet werken, erbinnen moest hij dat wel.
Na drie dagen werd de sanctie opgeheven. Er werd hem verteld dat bij een volgende overtreding, hij overgeplaatst zou worden. Niet nadenken dacht Sudma.
Op papier bestaat er een maandelijkse bezoekregeling, echter door de werktijden is dit moeilijk te realiseren. Sudma kreeg geen bezoek.
Na anderhalve maand kreeg hij een gesprek met beambten van de vreemdelingenpolitie. Zij vroegen zijn naam en land van herkomst. Verder gebeurde hier niets mee.
Na drie maanden moest Sudma tijdens zijn werk meekomen naar de sociale kamer. Hij kreeg het benauwd. Hij wist wat dit betekende: of je werd direct onder begeleiding van de marechaussee op het vliegtuig gezet of je belandde weer op straat.Daar stond hij dan weer buiten, het gele briefje in zijn hand. Op weg naar het station, terug naar Amsterdam.
Sudma werd 4 maanden later nog één keer opgepakt. Dit maal zat hij een half jaar vast. Nu verkoopt hij geen duivenvoer meer. Hij doet allerlei klusjes, maar loopt nog steeds het risico gedetineerd te worden.
Het bovenstaande verhaal is samengesteld uit werkelijk gebeurde belevenissen van Sudma. Zijn naam is echter om redenen van privacy veranderd.